KR:Химия: Металл эместер - История изменений

Admine2 в 09:40, 22 октября 2018

2018-10-22T09:40:45Z

Admine2: /* Фосфор */

2018-09-05T07:55:10Z

‎Фосфор

Admine2: /* Галогендер */

2018-09-05T07:53:44Z

‎Галогендер

Admine2: /* Күкүрт */

2018-09-05T07:52:00Z

‎Күкүрт

Admine2: /* Азот */

2018-09-05T07:50:45Z

‎Азот

Admine2: /* Кремний жана анын бирикмелери */

2018-09-05T07:49:05Z

‎Кремний жана анын бирикмелери

Admine2: /* Көмүртек */

2018-09-05T07:47:41Z

‎Көмүртек

Admine2: /* Көмүртек */

2018-09-05T07:47:02Z

‎Көмүртек

Admine2: /* Көмүртек */

2018-09-05T07:44:51Z

‎Көмүртек

Admine2: /* Көмүртек */

2018-09-05T07:43:40Z

‎Көмүртек

@@ Строка 743: / Строка 743: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Chemistry/Kyr/Неметаллы/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Chemistry/Kyr/Неметаллы/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 {{lang|Химия: Неметаллы}}

@@ Строка 439: / Строка 439: @@
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:P инфографика KG.png|400px|Фосфор]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Fosfor infoKG.png|400px|Фосфор]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:P инфографика KG.png|400px|Фосфор]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Fosfor infoKG.png|400px|Фосфор]]}}</div>
 Фосфор жөнөкөй зат катары үч аллотропиялык модификацияны пайда кылат: '''ак, кызыл жана кара фосфор'''. Булар катуу, кристаллдык же аморфтук заттар. '''Кызыл фосфор''' металл эместик касиетти алып жүрөт. '''Кара фосфор''' графитке окшош, майлуу, жарым өткөргүч болуп саналат, металлдык касиетке ээ. '''Ак фосфор''' – активдүү металл эмес, фтор, хлор, күкүрт жана кычкылтек менен реакцияга кирет.

@@ Строка 376: / Строка 376: @@
 == Галогендер ==
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Инфографика по галогенам KG.png|450px|Галогендер]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Galogeny infoKG.png|450px|Галогендер]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Инфографика по галогенам KG.png|Галогендер]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Galogeny infoKG.png|Галогендер]]}}</div>
 Галогендер («туз пайда кылуучу») деген маанини билдирет, аларга VII A группанын элементтери: '''F, Cl, Br, I, At''' кирет.

@@ Строка 322: / Строка 322: @@
 Эркин абалында күкүрттүн бир нече аллотропиялык түр өзгөрүүлөрү бар. Алардын ичинен үч түрү белгилүү: курамы (S<sub>8</sub>) болгон ромб түрүндөгү күкүрт (α–күкүрт), моноклиндик (β–күкүрт) жана ар кандай узундуктагы циклдик чынжырча түрдөгү пластикалык күкүрт (каучук сыяктуу).
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:S инфографика KG.png|400px|Күкүрт]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Sera infoKG.png|400px|Күкүрт]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:S инфографика KG.png|Күкүрт]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Sera infoKG.png|Күкүрт]]}}</div>
 Күкүрттү эркин абалында башка тоо тектеринен бөлүү үчүн анын оңой эригичтиги пайдаланылат. Күкүрт алынуучу минералга түтүктөр аркылуу суунун буусун үйлөтүшөт. Күкүрт эриген абалында түтүктөр аркылуу көтөрүлүп чыгат, муздаганда ромб түрүндөгү күкүрткө айланат. '''Курамында күкүртү бар ар бир минералдан күкүрттү алууга болот.''' Күкүрт жаныбарлардын жүнүндө, канаттуулардын канатында, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн калдыктарында да кездешет. Адам денесинде орто эсеп менен 1,5 кг фосфор кездешсе, анын 1,4 кг – сөөктө; булчуңда – 130 г; мээде жана нерв системасында – 12 г болот.

@@ Строка 217: / Строка 217: @@
 {{center|[[file:N.png|class=hide-for-large-up|link=]]}}
 <div class="textblock">Азот грек тилинен «азотикос» – (жашоого болбойт) деген сөзүнөн алынган, себеби азот менен дем алууга болбойт. Ал эми латын тилинен Nitrogenium – «селитраны пайда кылуучу» деп которулат. Азотту 1772–жылы Джон Резерфорд ачкан. Ошол эле жылы швед окумуштуусу Карл Шееле да эксперимент аркылуу, азотту алган. Азот VIА группанын элементи, 1,2,3,4,5 деген валенттүүлүктү көрсөтөт. Окистенүү даражасы –3 төн 0, +1, +2, +3, +4, +5 барабар болот.</div>
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Азот инфографика KG.png|400px|Азот]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Azot infoKG.png|400px|Азот]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Азот инфографика KG.png|400px|Азот]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Azot infoKG.png|Азот]]}}</div>
 N<sub>2</sub> – азот – түссүз, жытсыз, даамсыз газ. t<small>кайн.</small> –196<sup>o</sup>С, t<small>эрүү.</small> –210<sup>o</sup>С. Абанын 78,1% түзөт, инерттүү. –140<sup>o</sup>С суюктукка айланат. Азотту өнөр жайда абаны конденсациялоо менен, ал эми лабораторияда аммоний нитратын ажыратуу аркылуу алышат:

@@ Строка 193: / Строка 193: @@
 {{center|[[file:Si.png|class=hide-for-large-up|link=]]}}
 <div class="textblock">Жер катмарынын 26% кремнийден, 50% кумдан же кремнеземдон (SiO<sub>2</sub>) жана алюмосиликаттардан турат. Кремнийдин бир кыйла кеңири таралган бирикмелери болуп: K<sub>2</sub>O • Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> • 6SiO<sub>2</sub> – ортоклаз (талаа шпаты), Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> • 2SiO<sub>2</sub> •2H<sub>2</sub>O – каолинит (ак чопо), K<sub>2</sub>O • Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> • 6SiO<sub>2</sub> • H<sub>2</sub>O – слюда саналат. Кремний (IV) оксиди (SiO<sub>2</sub>) – бул кумдун негизги бөлүгү, ал эми каолинит – чопонун негизги бөлүгү.</div><br clear=all />
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Кремний инфографика KG.png|400px|Кремний]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Kremini infoKG.png|400px|Кремний]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Кремний инфографика KG.png|400px|Кремний]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Kremini infoKG.png|400px|Кремний]]}}</div>
 Кремний таза кумду кокс менен бирге ысытуудан алынат SiO<sub>2</sub> + 2C {{arrowT}} Si +2CO, ал эми лабораторияда активдүү металлдардын оксиддерин калыбына келтирүү менен алууга болот:

@@ Строка 179: / Строка 179: @@
 <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-Cfuel">
-<span class="show-for-large-up">{{left|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|350px|Көмүр отундары]]}}</span>
+<span class="show-for-large-up">{{left|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|350px|Көмүртек отундары]]}}</span>
-<span class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|Көмүр отундары]]}}</span>
+<span class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|Көмүртек отундары]]}}</span>
 Жер шарындагы эң чоң байлык – бул '''көмүр отундары''' болуп саналат. Алар төмөнкүлөр: '''катуу отундар''' – көмүр, чым көң, сланец, жыгач отуну, кокс; '''суюк отундар''' – нефть, нефть продуктылары; '''газ абалындагы отундар''' – жаратылыш жана жолбун газдар.

@@ Строка 179: / Строка 179: @@
 <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-Cfuel">
-<span class="show-for-large-up">{{left|[[file:Углеродное топливо KG.png|350px|Виды углеродного топлива]]}}</span>
+<span class="show-for-large-up">{{left|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|350px|Виды углеродного топлива]]}}</span>
-<span class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Углеродное топливо KG.png|Виды углеродного топлива]]}}</span>
+<span class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Uglerodnoe toplivoKG.png|Виды углеродного топлива]]}}</span>
 Жер шарындагы эң чоң байлык – бул '''көмүр отундары''' болуп саналат. Алар төмөнкүлөр: '''катуу отундар''' – көмүр, чым көң, сланец, жыгач отуну, кокс; '''суюк отундар''' – нефть, нефть продуктылары; '''газ абалындагы отундар''' – жаратылыш жана жолбун газдар.

@@ Строка 140: / Строка 140: @@
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Carbonium инфографика KG.png|400px|Көмүртек ]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Carbonium infoKG.png|400px|Көмүртек ]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Carbonium инфографика KG.png|400px|Көмүртек ]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Carbonium infoKG.png|400px|Көмүртек ]]}}</div>
 Кадимки шарттарда көмүртектин бардык аллотропиялык түрлөрү химиялык жактан инерттүү болот, бирок жогорку температурада бул заттар активдүү болуп калат. Ысытканда көмүртек жөнөкөй жана татаал заттар менен реакцияга кирет. Ал металлдар менен аракеттенишкенде карбиддерди – Al<sub>4</sub>C<sub>3</sub> (алюминий карбиди), Mg<sub>2</sub>C (магний карбиди), кычкылтек менен эки оксидди CO (көмүртек (II) оксиди), CO<sub>2</sub> (көмүртек (IV) оксиди), күкүрт жана галогендер менен да реакциялашып CS<sub>2</sub> (күкүрттүү көмүртекти) жана CCl<sub>4</sub> (тетрахлорметанды) пайда кылат. Көмүртек металлдардын оксиди менен реакцияга киргенде кычкылтекти өзүнө кошуп алып, металлдарды калыбына келтирет. Ал күчтүү калыбына келтиргич болуп саналат.