KR:Химия: Атомдун түзүлүшү - История изменений

Admine2 в 09:37, 22 октября 2018

2018-10-22T09:37:00Z

Admine2: /* Пайдалуу шилтемелер */

2018-09-05T05:36:20Z

‎Пайдалуу шилтемелер

Admine2: /* Радиоактивдүүлүк */

2018-09-05T05:27:58Z

‎Радиоактивдүүлүк

Admine2: /* Эмне үчүн изотоптордун массасы ар түрдүү болот? */

2018-09-05T05:26:30Z

‎Эмне үчүн изотоптордун массасы ар түрдүү болот?

Admine2: /* Атомдун ядросунун курамы */

2018-09-05T05:16:38Z

‎Атомдун ядросунун курамы

Admine2: /* Атомдун ядролук модели */

2018-09-05T05:13:30Z

‎Атомдун ядролук модели

Admine2: /* Атомдун түзүлүшү */

2018-09-05T05:11:26Z

‎Атомдун түзүлүшү

Admine2: /* Библиография */

2018-08-25T15:54:59Z

‎Библиография

Admine2: /* Библиография */

2018-08-21T05:31:28Z

‎Библиография

Admine2 в 04:20, 15 августа 2018

2018-08-15T04:20:48Z

@@ Строка 447: / Строка 447: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Chemistry/Kyr/СтроениеАтома/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Chemistry/Kyr/СтроениеАтома/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>

@@ Строка 367: / Строка 367: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric">Кызыктуу фактылар</div>
 </div>
-{{center|[[file:САХЭ1.jpg|400px|Атомдук  суу астында  жүрүүчү кеме USS  Tucson(SSN-770)]]}}
+{{center|[[file:Sah1.jpg|400px|Атомдук  суу астында  жүрүүчү кеме USS  Tucson(SSN-770)]]}}
 Суу алдында жүрүүчү атомдук кемеде радиация кургактыкка караганда аз ɵлчɵмдɵ болот.
-{{center|[[file:САХЭ2.jpg|400px|Нью–Йорктогу борбордук вокзал]]}}
+{{center|[[file:Sah2.jpg|400px|Нью–Йорктогу борбордук вокзал]]}}
 Нью–Йорктогу Борбордук вокзалды курууда гранит кɵп ɵлчɵмдɵ колдонулган. Ошондуктан, ал жерде радиациянын деңгээли ɵтɵ жогору, ал тургай атомдук станциядагы нормадан да жогору экендиги айтылат.
-{{center|[[file:САХЭ3.jpg|400px|Cruptococcus neoformans козу карыны  микроскоптон караганда]]}}
+{{center|[[file:Sah3.jpg|400px|Cruptococcus neoformans козу карыны  микроскоптон караганда]]}}
 Чернобылда «Cryptococcus neoformans» деп аталган козу карындар өсөт, алар нурлануунун таасири астында өздөрүн мыкты сезишет.
-{{center|[[file:САХЭ11.jpg|400px|Чернобыль АЭСи]]}}
+{{center|[[file:Sah11.jpg|400px|Чернобыль АЭСи]]}}
 Владимир Правик Чернобыль АЭС өчүрүүгө катышкан биринчи өрт өчүрүүчүлөрдөн болгон.. Радиациянын таасири менен анын көздөрү күрөңдөн көгүш түскө өзгөргөндүгүн айтышат.
@@ Строка 379: / Строка 379: @@
 Чернобылдын айланасындагы жана башка атомдук катастрофа болгон жерлердеги жашоону изилдөөдө, кээ бир түрлөрдүн радиациянын таасири менен генетикалык мутацияга учурап, аман калышкандыгы байкалган.
-{{center|[[file:САХЭ4.jpg|400px|Тамекинин түтүнү]]}}
+{{center|[[file:Sah4.jpg|400px|Тамекинин түтүнү]]}}
 Тамекини орточо тарткан адам бир жыл ичинде болжол менен 300 жолу рентгенге тартылганда алган нурланууну алат. Бул тамекинин түтүнүндө радиоактивдүү изотоптордун болгондугу менен түшүндүрүлөт.
-{{center|[[file:САХЭ5.jpg|400px|Нейтрон жылдызы]]}}
+{{center|[[file:Sah5.jpg|400px|Нейтрон жылдызы]]}}
 –жылы 24–декабрда Жер планетасына тарыхтагы эң күчтүү радиация таралган. Бул биздин планетага 50 миң жылдык алыстыктагы нейтрон жылдыздарынан келген.
-{{center|[[file:САХЭ6.png|400px|Банандар]]}}
+{{center|[[file:Sah6.png|400px|Банандар]]}}
 Банандар жогорку радиоактивдүүлүккө ээ болушат.
-{{center|[[file:САХЭ7.jpg|400px|Астронавт космос мейкиндигинде]]}}
+{{center|[[file:Sah7.jpg|400px|Астронавт космос мейкиндигинде]]}}
 Астронавттар көздөрүн жапса да кээде ачык жарыктарды көрө алышат. Ал жарыктар көздүн торчосуна космостук нурлануунун дал келишинен пайда болот.
-{{center|[[file:САХЭ8.jpg|400px|Стюардесса]]}}
+{{center|[[file:Sah8.jpg|400px|Стюардесса]]}}
 Учкучтар жана стюардессалар бир жыл ичинде АЭС жумушчуларына караганда көп өлчөмдөгү нурланууну алышат. Ошондуктан, алар официалдуу түрдө «радиациянын шартында иштегендер» деген топко киришет.
-{{center|[[file:САХЭ9.jpg|400px|235 Байытылган ураны]]}}
+{{center|[[file:Sah9.jpg|400px|235 Байытылган ураны]]}}
 Бир ууч урандын радиоактивдүүлүгү 10 банандыкына барабар болот. Ошондуктан, биз банандын радиоактивдүүлүгү жөнүндө жогоруда айтып кеттик!
-{{center|[[file:САХЭ10.jpg|400px|Манхеттен долбоорунун жүрүшүнɵн  бир кɵрүнүш]]}}
+{{center|[[file:Sah10.jpg|400px|Манхеттен долбоорунун жүрүшүнɵн  бир кɵрүнүш]]}}
 АКШнын ядролук куралды иштеп чыгуу боюнча программасы «Манхэттен долбоору» деген ат менен белгилүү. Бул программанын алкагында радиациянын адамдарга тийгизген таасирин аныктоо үчүн өтө катаал эксперименттер жүргүзүлгөн. Мисалы,алар кичинекей балдарды радиоактивдүү сулуу (овсянка) менен тамактандырышкан.
 Манхэттен долбоорунун алкагында Альберт Стивенс плутоний инъекциясын алган.Ал 20 жылдан кийин көзү өткөн жана бул радиацияны алгандан кийин көпкө жашаган адамдардын бири болгон.
-{{center|[[file:САХЭ12.jpg|400px|Мария Кюри]]}}
+{{center|[[file:Sah12.jpg|400px|Мария Кюри]]}}
 Мария Кюри тарабынан ачылган радий элементин адегенде бардык жерде – тиш жуугуч пастадан момпосуй жасоого чейин колдонушкан. Албетте, кийинчерээк бул ден–соолуктун жабыркашына алып келген.
-{{center|[[file:САХЭ13.jpg|400px|Заманбап АЭСтер]]}}
+{{center|[[file:Sah13.jpg|400px|Заманбап АЭСтер]]}}
 Жылуулук электр станцияларынын жанында жашаган адамдар Атомдук электр станцияларынын(АЭС) жанында жашагандарга караганда көп нурлануу алышат.
-{{center|[[file:САХЭ14.jpg|400px|Адамдын аурасы]]}}
+{{center|[[file:Sah14.jpg|400px|Адамдын аурасы]]}}
 Адам өзүнүн мобилдик телефонуна караганда көп радиацияны бөлүп чыгарат экен.
-{{center|[[file:САХЭ15.jpg|400px|Өнɵр жай таштандылары]]}}
+{{center|[[file:Sah15.jpg|400px|Өнɵр жай таштандылары]]}}
 Курамында мышьяк бар өндүрүш калдыктары ядролук калдыктарга караганда адамдарга көп зыян алып келет.

@@ Строка 199: / Строка 199: @@
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
    <li class="active">
-     [[file:Слайд2KG.JPG]]
+     [[file:Slid1.JPG]]
    </li>
    <li>
-     [[file:Слайд3KG.JPG]]
+     [[file:Slid2.JPG]]
     </li>
   <li>
-     [[file:Слайд4KG.JPG]]
+     [[file:Slid3.JPG]]
   </li>
   <li>
-     [[file:Слайд5KG.JPG]]
+     [[file:Slid4.JPG]]
   </li>
 <li>
-     [[file:Слайд6KG.JPG]]
+     [[file:Slid5.JPG]]
 </li>
 <li>
-     [[file:Слайд7KG.JPG]]
+     [[file:Slid6.JPG]]
 </li>
 <li>
-     [[file:Слайд8KG.JPG]]
+     [[file:Slid7.JPG]]
 </li>
 <li>
-     [[file:Слайд9KG.JPG]]
+     [[file:Slid8.JPG]]
 </li>
 <li>
-     [[file:Слайд10KG.JPG]]
+     [[file:Slid9.JPG]]
 </li>
 </ul>

@@ Строка 180: / Строка 180: @@
 <div class="textblock">
 '''• Д.И. Менделеевдин таблицасында химиялык элементтердин изотопторунун курамын эске алуу менен салыштырмалуу атомдук массаларынын орточо мааниси берилген. Ошондуктан, таблицада көрсөтүлгөн салыштырмалуу атомдук массалар Ar, бөлчөк түрүндө көрсөтүлгөн.'''</div>
-  <div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Изотопы углерода KG.png|450px|Кɵмүртектин  изотоптору]]}}</div>
+  <div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Izotop uglerodKG.png|450px|Кɵмүртектин  изотоптору]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Изотопы углерода KG.png|450px|Кɵмүртектин  изотоптору]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Izotop uglerodKG.png|450px|Кɵмүртектин  изотоптору]]}}</div>
 Жаратылышта бир эле химиялык элемент эки же андан көп изотоп түрүндө болушу мүмкүн. Химиялык элементтин касиетине нейтрондор таасир эте албагандыктан, бир эле элементтин изотоптору химиялык жактан такыр айрымаланбайт.

@@ Строка 103: / Строка 103: @@
 Атомдун электрондук катмары татаал түзүлүшкө ээ болот.Электрондор энергетикалык деңгээлдерде '''(электрондук катмарларда)''' жайгашат.
-{{right-p|[[file:Электронные слои KG.png|350px|class=show-for-large-up|Энергетикалык  деңгээлдер]]}}
+{{right-p|[[file:Electron sloiKG.png|350px|class=show-for-large-up|Энергетикалык  деңгээлдер]]}}
-{{center-p|[[file:Электронные слои KG.png|350px|class=hide-for-large-up|Энергетикалык  деңгээлдер]]}}
+{{center-p|[[file:Electron sloiKG.png|350px|class=hide-for-large-up|Энергетикалык  деңгээлдер]]}}
 Деңгээлдердин номери '''электрондун энергиясын''' мүнөздөп турат. Атомдогу электрондор ар түрдүү энергиянын запасына ээ болот, алар белгилүү үлүштү сиңирип же нур чыгарып турушат, бул '''кванттар''' деп аталат.

@@ Строка 31: / Строка 31: @@
 Тажрыйбанын максаты, α бөлүкчөлөрүнүн атомдордо таралышын окуп–үйрөнүү болгон (заряды +2<big class="elektron" data-title="–">е</big>, массасы 6,64.10<sup>–27</sup>кг). α–бөлүкчөлөрдүн кинетикалык энергиясы β–нурларыныкына караганда көбүрөөк болгондуктан жана алар γ–нурларынан айрымаланып электр зарядына ээ болгондуктан тандалып алынган.
-<div class="show-for-large-up">{{right-p|[[file:Опыты-резерфорда-рассеяние-альфа-частиц-c-фольгой KG.png|370px|Атомдун моделин окуп-үйрɵнүү боюнча Резерфорддун тажрыйбасы]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right-p|[[file:Opyt rezerfordaKG.png|370px|Атомдун моделин окуп-үйрɵнүү боюнча Резерфорддун тажрыйбасы]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center-p|[[file:Опыты-резерфорда-рассеяние-альфа-частиц-c-фольгой KG.png|250px|Атомдун моделин окуп-үйрɵнүү боюнча Резерфорддун тажрыйбасы]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center-p|[[file:Opyt rezerfordaKG.png|250px|Атомдун моделин окуп-үйрɵнүү боюнча Резерфорддун тажрыйбасы]]}}</div>
 α–бөлүкчөлөрүнүн нурлары жука алтын фольгасы аркылуу өткөрүлгөн. Алтын өтө ийилгич материал болгондуктан, андан бир атомдук катмардан турган фольганы жасоого болот. Тажрыйбаны башка металлдардан жасалган материалдарга да жүргүзүп, кайталап көрүшкөн.
@@ Строка 50: / Строка 50: @@
 Эсептөөлөр көрсөткөндөй, затта электрондор менен аракеттенген α–бөлүкчөлөрү өздөрүнүн багытын өзгөртүшпөйт.
-{{right-p|[[file:Ядерная модель.png|class=show-for-large-up|140px|Резерфорд тарабынан сунуш кылынган атомдун түзүлүшүнүн ядролук модели]]}}
+{{right-p|[[file:Yadernay model.png|class=show-for-large-up|140px|Резерфорд тарабынан сунуш кылынган атомдун түзүлүшүнүн ядролук модели]]}}
-{{center|[[file:Ядерная модель.png|150px|class=hide-for-large-up|Резерфорд тарабынан сунуш кылынган атомдун түзүлүшүнүн ядролук модели]]}}
+{{center|[[file:Yadernay model.png|150px|class=hide-for-large-up|Резерфорд тарабынан сунуш кылынган атомдун түзүлүшүнүн ядролук модели]]}}
 '''Бирок, сунушталган атомдун түзүлүшүнүн ядролук модели атомдун туруктуулугун түшүндүрө алган эмес:'''

@@ Строка 3: / Строка 3: @@
 === Атомдун түзүлүшү ===
-<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Модели атома KG.png|350px|Атомдун түзүлүшүнүн модели]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{right|[[file:Model atomaKG.png|350px|Атомдун түзүлүшүнүн модели]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Модели атома KG.png|450px|Атомдун түзүлүшүнүн модели]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[file:Model atomaKG.png|450px|Атомдун түзүлүшүнүн модели]]}}</div>
 Бардык заттардын атомдордон тураары жөнүндөгү божомол мындан эки миң жылдан ашык мурда эле пайда болгон. Атомистикалык теориянын жактоочулары (Демокрит, Левкипп, Анаксагор, Анаксимандр, Эпикур, Лукреций Кар) атомду эң кичине бөлүнбөс бөлүкчө катары карашкан жана дүйнөдөгү көп түрдүүлүктү атомдордун – «өзгөрбөс бөлүкчөлөрдүн» айкалышуусу деп эсептешкен.

← Предыдущая		Версия 15:54, 25 августа 2018
Строка 358:		Строка 358:
	<br>		<br>

−	~~== Библиография ==~~
−	~~нету~~
−	* {{bib\|Ахметов Н. С. Актуальные вопроса курса неорганической химии. — М.: Просвещение, 1991. — 224 с — ISBN 5-09-002630-0}}
−
−	~~<div class="light" style="float:right;>[[#Начало\|В начало]]</div><br clear=all />~~
	</div>		</div>

@@ Строка 228: / Строка 228: @@
 </li>
 </ul>
-'''Катар саны 83 төн башталган химиялык элементтер радиоактивдүү болуп саналат.'''
+'''Катар саны 83тɵн жогору болгон химиялык элементтер радиоактивдүү болуп саналат.'''
 === Радиоактивдүү нурлардын түрлөрү ===
 –жылы Э. Резерфорд радиоактивдүү заттардан бөлүнүп чыккан нурларды магнит талаасы аркылуу өткөрүү менен эки түрдөгү нурларды алган: α–нурлары – '''оң заряддалган оор''' бөлүкчөлөр (гелийдин атомунун ядросу) жана β–нурлары – терс заряддалган жеңил бөлүкчөлөр (электронго окшош).
@@ Строка 299: / Строка 299: @@
 '''Фосфор''' – мезгилдик системадагы VA–группанын, 3–мезгилдин элементи. Фосфордун катар саны – 15 жана ядросунун заряды +15 барабар (протондордун саны '''Z''' (зэт) да 15). Атом электронейтралдуу болгондуктан, (протондордун саны электрондордун санына барабар), электрондордун саны 15 болот. Атомдук массасы 30 ('''А'''=30) барабар. '''N''' (эн) – нейторндордун санын табабыз. '''N = А – Z,''' N = 30 – 15, N = 15 болот.
-Фосфордун электрондук катмарынын формуласын жазабыз:<sub>15</sub>Р <big class="elektron" data-title="–">е</big> 8<big class="elektron" data-title="–">е</big> 5<big class="elektron" data-title="–">е</big> Бул, биринчи энергетикалык деңгээлде атомдун ядросунун айланасында эки электрон, экинчи энергетикалык деңгээлде – сегиз электрон, үчүнчүдө – беш электрон айланып жүрөт.
+Фосфордун электрондук катмарынын формуласын жазабыз:<sub>15</sub>Р 2<big class="elektron" data-title="–">е</big> 8<big class="elektron" data-title="–">е</big> 5<big class="elektron" data-title="–">е</big> Бул, биринчи энергетикалык деңгээлде атомдун ядросунун айланасында эки электрон, экинчи энергетикалык деңгээлде – сегиз электрон, үчүнчүдө – беш электрон айланып жүрөт.
 '''Экинчи бөлүм.''' Элементтин металл же металл эмес экендигин белгилейбиз.
@@ Строка 321: / Строка 321: @@
 Фосфордун жогорку оксиди – Р<sub>2</sub>О<sub>5</sub> (пэ–эки–о–беш). Бул – кислоталык оксид, ошондуктан, кислоталык оксидге тиешелүү болгон касиеттерди көрсөтөт. Ал щелочь менен реакцияга кирип, тузду жана сууну пайда кылат, негиздик оксид менен аракеттенишип, тузду жана суу менен аракеттенишип, кислотаны пайда кылат.
-Алтынчы бөлүм. Жогорку гидроксидинин курамына мүнөздөмө берүү.
+'''Алтынчы бөлүм'''. Жогорку гидроксидинин курамына мүнөздөмө берүү.
 Фосфордун жогорку гидроксиди – фосфор кислотасы Н<sub>3</sub>РО<sub>4</sub> (аш–үч–пэ–о–төрт) болуп саналат, ал кислоталык касиетти көрсөтөт. Мисалы, даамы кычкыл болот, индикаторлордун түсүн өзгөртөт,негиздер менен жана металлдардын оксиддери менен аракеттенишип, тузду жана сууну пайда кылат.