KR:Химия - История изменений

Admine2 в 03:47, 15 августа 2018

2018-08-15T03:47:04Z

Admine2 в 06:18, 8 августа 2018

2018-08-08T06:18:23Z

Admine2 в 15:29, 14 июля 2018

2018-07-14T15:29:33Z

Admine2 в 11:11, 13 июня 2018

2018-06-13T11:11:56Z

Admine2 в 11:11, 13 июня 2018

2018-06-13T11:11:41Z

Admine2 в 08:24, 4 июня 2018

2018-06-04T08:24:03Z

Admine2 в 08:23, 4 июня 2018

2018-06-04T08:23:40Z

Admine2 в 08:22, 4 июня 2018

2018-06-04T08:22:51Z

Admine2 в 09:42, 26 марта 2018

2018-03-26T09:42:40Z

Admine2 в 12:26, 6 февраля 2018

2018-02-06T12:26:29Z

@@ Строка 2: / Строка 2: @@
 <div class="maintext large-8 columns" style="padding:10px"><!-- Page Content -->
 == Химия дүйнөсүндө силерди эмнелер күтүп турат? ==
-<div class="lblc">''Биз жашап турган планета өзүнүн кооздугу, сырдуулугу, өзгөчөлүгү менен башкалардан айрымаланып турат. Ал эми анын кооздугун жана сырдуу жактарын көрө билүү үчүн белгилүү бир илимди өздөштүрүү керек. Мына ошондой илимдердин бири-химия илими болуп саналат. Ал бизди курчап турган заттар жана алардын айлануулары жөнүндө окутат. Химиялык айлануулар жансыз жаратылышта гана эмес, адамдын организминде да тынбай жүрүп турат.''
+<div class="lblc">''Биз жашаган планета өзүнүн кооздугу, сырдуулугу, өзгөчөлүгү менен башкалардан айрымаланып турат. Ал эми анын кооздугун жана сырдуу жактарын көрө билүү үчүн белгилүү бир илимди өздөштүрүү керек. Мына ошондой илимдердин бири-химия илими болуп саналат. Ал бизди курчап турган заттар жана алардын айлануулары жөнүндө окутат. Химиялык айлануулар жансыз жаратылышта гана эмес, адамдын организминде да тынбай жүрүп турат.''
 <p align="center" style="font-weight:bold;"> Демек, «Химия» предметинин баракчаларынан жаратылыштагы, күндөлүк турмуштагы ал тургай космос мейкиндигиндеги заттар жөнүндө да маалымат ала аласыңар!</p></div>
@@ Строка 23: / Строка 23: @@
 '''Жетинчи бөлүмдө''' органикалык эмес заттардын классификациясы жөнүндө маалымат аласыңар. Кандай заттар жөнөкөй жана татаал заттар болуп саналат? Эмне үчүн кислоталар жана негиздер бир топко киришет? Туздардын кандай түрлөрү бар? ж.б. ушул сыяктуу суроолорго жооп таба аласыңар.
-'''Сегизинчи бөлүмдө''' «Эмне үчүн суу суюк абалында болот?», «Эритмелерде заттар кандай өзгөрөт?», «Эмне үчүн буюмдарды сода менен жууйбуз?», «Уксус кислотасы эмне үчүн кычкыл?», «Кулпунайдын жана анардын тагын кантип кетирсек болот?» ж.б. дагы ушул сыяктуу суроолорго жооп ала аласыңар.
+'''Сегизинчи бөлүмдө''' «Эмне үчүн суу суюк абалында болот?», «Эритмелерде заттар кандайча өзгөрөт?», «Эмне үчүн буюмдарды сода менен жууйбуз?», «Уксус кислотасы эмне үчүн кычкыл?», «Кулпунайдын жана анардын тагын кантип кетирсек болот?» ж.б. дагы ушул сыяктуу суроолорго жооп ала аласыңар.
-'''Тогузунчу бөлүмдөн''' жер шарында болуп жаткан ар түрдүү кубулуштар жөнүндө билесиңер. Мисалы, кычкылдануу-калыбына келүү реакциялары. Бул маалыматтарды өздөштүрүү менен биздин айланабызда болуп жаткан көптөгөн өзгөрүүлөрдү түшүнө аласыңар.
+'''Тогузунчу бөлүмдөн''' жер шарында болуп жаткан ар түрдүү кубулуштар жөнүндө билесиңер. Мисалы, окистенүү-калыбына келүү реакциялары. Бул маалыматтарды өздөштүрүү менен биздин айланабызда болуп жаткан көптөгөн өзгөрүүлөрдү түшүнө аласыңар.
 Ал эми  '''«Металлдардын химиясы» деп аталган онунчу бөлүмдөн жана 11-бөлүмдөн «Металл эместердин химиясын»''' окуу менен окумуштуулардын кызыктуу ачылыштары жана изилдөөлөрү менен таанышсаңар болот.
@@ Строка 32: / Строка 32: @@
 <p align="center" style="text-indent:20px; font-size:20px">
-Анда, алга кеттик! Ар бир бөлүм менен таанышууда силер ЗАТТАР дүйнөсүндөгү кызыктуу окуяларга күбө болосуңар!
+Анда эмесе, алга кеттик! Каалаган бөлүмүӈөрдү ачкыла, анда силерди ЗАТТАР дүйнөсүндөгү кызыктуу маалыматтар күтүп турат.
 </p>

@@ Строка 3: / Строка 3: @@
 == Химия дүйнөсүндө силерди эмнелер күтүп турат? ==
 <div class="lblc">''Биз жашап турган планета өзүнүн кооздугу, сырдуулугу, өзгөчөлүгү менен башкалардан айрымаланып турат. Ал эми анын кооздугун жана сырдуу жактарын көрө билүү үчүн белгилүү бир илимди өздөштүрүү керек. Мына ошондой илимдердин бири-химия илими болуп саналат. Ал бизди курчап турган заттар жана алардын айлануулары жөнүндө окутат. Химиялык айлануулар жансыз жаратылышта гана эмес, адамдын организминде да тынбай жүрүп турат.''
-<p align="center" style="font-weight:bold;"> Демек, «Химия» предметинин баракчаларынан жаратылыштагы, күндөлүк турмуштагы ал тургай космос мейкиндигиндеги заттар жөнүндө да маалымат ала аласыңар! Эми бөлүмдөргө кайрылалы!</p></div>
+<p align="center" style="font-weight:bold;"> Демек, «Химия» предметинин баракчаларынан жаратылыштагы, күндөлүк турмуштагы ал тургай космос мейкиндигиндеги заттар жөнүндө да маалымат ала аласыңар!</p></div>
 {{center|[[Файл:BB Chem Full KG.mp4|640px|start=1]]}}
 '''Биринчи бөлүмдө''' химия эмнелерди окута тургандыгы жөнүндө көп маалыматтар берилген. Анда таза заттар жана аралашмалар, аларды бөлүүнүн жолдору тууралуу да жазылган. Силер химиялык элементтер жөнүндө, алардын жөнөкөй жана татаал заттарды түзөөрүн да билсеңер болот.
-Д.И.Менделеевдин урматына аталган мезгилдик закон жөнүндөгү маалыматтар '''экинчи бөлүмдү''' түзөт. Бул бөлүмдөн силер химиялык элементтердин түстүү таблицасы менен иштегенди үйрөнөсүңөр .
+Д.И.Менделеевдин урматына аталган мезгилдик мыйзам жөнүндөгү маалыматтар '''экинчи бөлүмдү''' түзөт. Бул бөлүмдөн силер химиялык элементтердин түстүү таблицасы менен иштегенди үйрөнөсүңөр .
-Атомдун, молекуланын жана заттардын түзүлүшү жана элементтердин системада эмне себептен белгилүү бир ирээтте жайгаша тургандыгы '''үчүнчү бөлүмдө''' айтылат.
+Атомдун, молекуланын жана заттардын түзүлүшү жана элементтердин системада эмне себептен белгилүү бир тартипте жайгаша тургандыгы '''үчүнчү бөлүмдө''' айтылат.
-'''Төртүнчү бөлүм''' химиянын сандык катышынын негизги закондору менен тааныштырат. Мында силер тигил же бул химиялык реакциялар үчүн канчалык өлчөмдөгү заттардын керектелээрин аныктай аласыңар.
+'''Төртүнчү бөлүм''' химиянын сандык катышынын негизги мыйзамдары менен тааныштырат. Мында силер тигил же бул химиялык реакциялар үчүн канчалык өлчөмдөгү заттардын керектелээрин аныктай аласыңар.
 '''Бешинчи бөлүм''' химиялык реакцияларга жана алардын түрлөрүнө арналган.
-'''Алтынчы бөлүмдөн''' эмне себептен кээ бир заттардын өз ара аракеттенишээрин, ал эми башкаларынын химиялык реакцияга кирбей тургандыгын түшүнө аласыңар. Заттардын түзүлүшүн билүү менен химиялык реакциядан кийин алардын касиеттеринин өзгөргөндүгү менен таанышасыңар.
+'''Алтынчы бөлүмдөн''' эмне себептен кээ бир заттардын өз ара аракеттенишээрин, ал эми башкаларынын химиялык реакцияга кирбей тургандыгын түшүнө аласыңар. Заттардын түзүлүшүн билүү менен химиялык реакциядан кийин алардын касиеттеринин өзгөргөндүгү менен таанышасыңар бөлүмүнөн.
 '''Жетинчи бөлүмдө''' органикалык эмес заттардын классификациясы жөнүндө маалымат аласыңар. Кандай заттар жөнөкөй жана татаал заттар болуп саналат? Эмне үчүн кислоталар жана негиздер бир топко киришет? Туздардын кандай түрлөрү бар? ж.б. ушул сыяктуу суроолорго жооп таба аласыңар.
-'''Сегизинчи бөлүмдө''' «Эмне үчүн суу суюк абалында болот?», «Эритмелерде заттар кандай өзгөрөт?», «Эмне үчүн буюмдарды сода менен жууйбуз?», «Уксус кислотасы эмне үчүн кычкыл?», «Клубника жана анардын тагын кантип кетирсек болот?» ж.б. дагы ушул сыяктуу суроолорго жооп ала аласыңар.
+'''Сегизинчи бөлүмдө''' «Эмне үчүн суу суюк абалында болот?», «Эритмелерде заттар кандай өзгөрөт?», «Эмне үчүн буюмдарды сода менен жууйбуз?», «Уксус кислотасы эмне үчүн кычкыл?», «Кулпунайдын жана анардын тагын кантип кетирсек болот?» ж.б. дагы ушул сыяктуу суроолорго жооп ала аласыңар.
 '''Тогузунчу бөлүмдөн''' жер шарында болуп жаткан ар түрдүү кубулуштар жөнүндө билесиңер. Мисалы, кычкылдануу-калыбына келүү реакциялары. Бул маалыматтарды өздөштүрүү менен биздин айланабызда болуп жаткан көптөгөн өзгөрүүлөрдү түшүнө аласыңар.
-Ал эми '''онунчу''' «Металлдардын химиясы» '''бөлүмүнөн''' жана '''11-бөлүм''' «Металл эместердин химиясын» окуу менен окумуштуулардын кызыктуу ачылыштары жана изилдөөлөрү менен таанышсаңар болот.
+Ал эми  '''«Металлдардын химиясы» деп аталган онунчу бөлүмдөн жана 11-бөлүмдөн «Металл эместердин химиясын»''' окуу менен окумуштуулардын кызыктуу ачылыштары жана изилдөөлөрү менен таанышсаңар болот.
 '''Он экинчи бөлүмдө''' органикалык бирикмелерге кыскача токтолуп кетебиз. Силер өзүңөр үчүн органикалык химиянын кайталангыс жана табышмактуу дүйнөсүн ача аласыңар.
 <p align="center" style="text-indent:20px; font-size:20px">
-Анда, алга кеттик ! Ар бир бөлүм менен таанышууда силер ЗАТТАР дүйнөсүндөгү кызыктуу окуяларга күбө болосуңар!
+Анда, алга кеттик! Ар бир бөлүм менен таанышууда силер ЗАТТАР дүйнөсүндөгү кызыктуу окуяларга күбө болосуңар!
 </p>
@@ Строка 38: / Строка 39: @@
 <div class="large-4 columns">
 <!-- Первый элемент сайдбара Это интересно или топ5/10/15 -->
-<div class="shadow radius sbstyle">
+<div class="sbstyle">
 <div class="row">
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Белгилүү химиктер</div>
 </div>
-<span class="firstcharacter">Х</span>имия ɵз алдынча илим катары XVI–XVII кылымдарда таанылгандан кийин бир катар илимий ачылыштар ɵзгɵрүүлɵргɵ, ɵнɵр жайлардын ɵнүгүшүнɵ жана буржуазиялык коомдун пайда болушуна алып келген. Бирок, химияда физикадан айрымаланып, сандык эсептɵɵлɵр аз болгондуктан, «химия илими сандык эсептɵɵ илимиби же таануунун башка түрүбү», деген талаштар болуп турган.
+<span class="firstcharacter">Х</span>Химия  ɵз  алдынча  илим катары  XVI—XVII кылымдарда таанылгандан кийин бир катар илимий ачылыштар ɵзгɵрүүлɵргɵ,  ɵнɵр жайлардын ɵнүгүшүнɵ  жана буржуазиялык коомдун пайда болушуна  алып келген.   Бирок, химияда  физикадан айрымаланып, сандык эсептɵɵлɵр  аз болгондуктан, «химия илими сандык эсептɵɵ  илимиби же таануунун башка түрүбү», деген талаштар болуп турган.
-{{center-p|[[файл:Robert Boyle 0001.jpg|Химия ɵз алдынча илим катары Роберт Бойль тарабынан негизделген.]]}}
+{{center-p|[[файл:Robert Boyle 0001.jpg|Химия ɵз алдынча илим катары Роберт Бойль тарабынан негизделген]]}}
-–жылы Роберт Бойль «Химик–скептик» деген эмгегин жазган, анда ал ар түрдүү заттардын касиеттеринин ар кандай болушу, алардын ар башка бɵлүкчɵлɵрдɵн (корпускулалардан) тургандыгына байланыштуу деп түшүндүргɵн. Ван Гельмонт күйүү процессин изилдеп, «газ» деген түшүнүктү киргизүү менен кɵмүр кычкыл газын ачкан. 1672–жылы Бойль металлдарды ысытканда, алардын массасынын чоңойгондугун байкаган жана аны ал «жалындын чоң бɵлүкчɵлɵрү» каптады деп түшүндүргɵн.
+-жылы Роберт Бойль «Химик-скептик» деген эмгегин жазган, анда ал ар түрдүү заттардын касиеттеринин ар кандай болушу, алардын ар башка бɵлүкчɵлɵрдɵн (корпускулалардан) тургандыгына байланыштуу деп түшүндүргɵн. Ван Гельмонт күйүү процессин изилдеп, «газ» деген түшүнүктү киргизүү менен кɵмүр кычкыл газын ачкан. 1672-жылы Бойль металлдарды ысытканда, алардын массасынын чоңойгондугун байкаган жана аны ал «жалындын чоң бɵлүкчɵлɵрү» каптады деп түшүндүргɵн.
 </div>
 </div>
 {{lang|Химия}}

@@ Строка 7: / Строка 7: @@
 {{center|[[Файл:BB Chem Full KG.mp4|640px|start=1]]}}
-<br clear=all />
 '''Биринчи бөлүмдө''' химия эмнелерди окута тургандыгы жөнүндө көп маалыматтар берилген. Анда таза заттар жана аралашмалар, аларды бөлүүнүн жолдору тууралуу да жазылган. Силер химиялык элементтер жөнүндө, алардын жөнөкөй жана татаал заттарды түзөөрүн да билсеңер болот.

@@ Строка 17: / Строка 17: @@
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Органикалык эмес бирикмелердин  класстары|Органикалык эмес<br>бирикмелердин  класстары]]|imp=!important|im=Chm4.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Электролиттик диссоциация|Электролиттик диссоциация]]|imp=!important|im=Chm12.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Окистенүү–калыбына келүү реакциялары|Кычкылдануу–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Окистенүү–калыбына келүү реакциялары|Окистенүү–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металлдар|Металлдар]]|imp=!important|im=Chm8.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металл эместер|Металл эместер]]|imp=!important|im=Chm9.png}}</li>

@@ Строка 17: / Строка 17: @@
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Органикалык эмес бирикмелердин  класстары|Органикалык эмес<br>бирикмелердин  класстары]]|imp=!important|im=Chm4.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Электролиттик диссоциация|Электролиттик диссоциация]]|imp=!important|im=Chm12.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Кычкылдануу–калыбына келүү реакциялары|Кычкылдануу–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Окистенүү–калыбына келүү реакциялары|Кычкылдануу–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металлдар|Металлдар]]|imp=!important|im=Chm8.png}}</li>
 <li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металл эместер|Металл эместер]]|imp=!important|im=Chm9.png}}</li>

@@ Строка 64: / Строка 64: @@
 <span class="firstcharacter">Х</span>имия ɵз алдынча илим катары XVI–XVII кылымдарда таанылгандан кийин бир катар илимий ачылыштар ɵзгɵрүүлɵргɵ, ɵнɵр жайлардын ɵнүгүшүнɵ жана буржуазиялык коомдун пайда болушуна алып келген. Бирок, химияда физикадан айрымаланып, сандык эсептɵɵлɵр аз болгондуктан, «химия илими сандык эсептɵɵ илимиби же таануунун башка түрүбү», деген талаштар болуп турган.
-{{center-p|[[файл:Robert Boyle 0001.jpg|Химия ɵз алдынча илим катары Роберт Бойль тарабынан негизделген Основоположник химии как самостоятельной науки Роберт Бойль.]]|Химия ɵз алдынча илим катары Роберт Бойль тарабынан негизделген Основоположник химии как самостоятельной науки Роберт Бойль.}}
+{{center-p|[[файл:Robert Boyle 0001.jpg|Химия ɵз алдынча илим катары Роберт Бойль тарабынан негизделген.]]}}
 –жылы Роберт Бойль «Химик–скептик» деген эмгегин жазган, анда ал ар түрдүү заттардын касиеттеринин ар кандай болушу, алардын ар башка бɵлүкчɵлɵрдɵн (корпускулалардан) тургандыгына байланыштуу деп түшүндүргɵн. Ван Гельмонт күйүү процессин изилдеп, «газ» деген түшүнүктү киргизүү менен кɵмүр кычкыл газын ачкан. 1672–жылы Бойль металлдарды ысытканда, алардын массасынын чоңойгондугун байкаган жана аны ал « жалындын чоң бɵлүкчɵлɵрү» каптады деп түшүндүргɵн.

@@ Строка 9: / Строка 9: @@
 <br clear=all />
 <ul class="small-block-grid-2 medium-block-grid-2 large-block-grid-3">
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Алгачкы  химиялык түшүнүктɵр|Алгачкы  химиялык <br>түшүнүктɵр]]|imp=!important|im=Chm1.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Алгачкы  химиялык түшүнүктɵр|Алгачкы  химиялык <br>түшүнүктɵр]]|imp=!important|im=Chm1.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Мезгилдик закон жана мезгилдик система|Мезгилдик закон жана<br>мезгилдик система]]|imp=!important|im=Chm5.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Мезгилдик закон жана мезгилдик система|Мезгилдик закон жана<br>мезгилдик система]]|imp=!important|im=Chm5.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Атомдун түзүлүшү|Атомдун түзүлүшү]]|imp=!important|im=Chm10.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Атомдун түзүлүшү|Атомдун түзүлүшү]]|imp=!important|im=Chm10.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Сандык катыштар|Сандык катыштар]]|imp=!important|im=Chm2.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Сандык катыштар|Сандык катыштар]]|imp=!important|im=Chm2.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Химиялык реакция|Химиялык реакция]]|imp=!important|im=Chm7.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Химиялык реакция|Химиялык реакция]]|imp=!important|im=Chm7.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Химиялык байланыштар|Химиялык байланыштар]]|imp=!important|im=Chm11.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Химиялык байланыштар|Химиялык байланыштар]]|imp=!important|im=Chm11.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Органикалык эмес бирикмелердин  класстары|Органикалык эмес<br>бирикмелердин  класстары]]|imp=!important|im=Chm4.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Органикалык эмес бирикмелердин  класстары|Органикалык эмес<br>бирикмелердин  класстары]]|imp=!important|im=Chm4.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Электролиттик диссоциация|Электролиттик диссоциация]]|imp=!important|im=Chm12.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Электролиттик диссоциация|Электролиттик диссоциация]]|imp=!important|im=Chm12.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Кычкылдануу–калыбына келүү реакциялары|Кычкылдануу–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Кычкылдануу–калыбына келүү реакциялары|Кычкылдануу–калыбына<br>келүү реакциялары]]|imp=!important|im=Chm3.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Металлдар|Металлдар]]|imp=!important|im=Chm8.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металлдар|Металлдар]]|imp=!important|im=Chm8.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Металл эместер|Металл эместер]]|imp=!important|im=Chm9.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Металл эместер|Металл эместер]]|imp=!important|im=Chm9.png}}</li>
-<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[Химия: Органикалык заттардын ажайып дүйнɵсү|Органикалык заттардын<br>ажайып дүйнɵсү]]|imp=!important|im=Chm13.png}}</li>
+<li>{{menu|col=#2b555f|h=[[KR:Химия: Органикалык заттардын ажайып дүйнɵсү|Органикалык заттардын<br>ажайып дүйнɵсү]]|imp=!important|im=Chm13.png}}</li>
 </ul>
 '''Биринчи бөлүмдө''' химия эмнелерди окута тургандыгы жөнүндө көп маалыматтар берилген. Анда таза заттар жана аралашмалар, аларды бөлүүнүн жолдору тууралуу да жазылган. Силер химиялык элементтер жөнүндө, алардын жөнөкөй жана татаал заттарды түзөөрүн да билсеңер болот.