KR:Физика: Механикалык кыймыл - История изменений

Admine2 в 09:25, 22 октября 2018

2018-10-22T09:25:29Z

Msu05 в 14:43, 2 сентября 2018

2018-09-02T14:43:39Z

Msu05 в 14:38, 2 сентября 2018

2018-09-02T14:38:53Z

Admine2: /* Библиография */

2018-08-21T07:55:03Z

‎Библиография

Msu05 в 15:15, 18 августа 2018

2018-08-18T15:15:27Z

Msu05 в 15:14, 18 августа 2018

2018-08-18T15:14:46Z

Azim в 14:25, 17 августа 2018

2018-08-17T14:25:45Z

Msu05 в 15:41, 16 августа 2018

2018-08-16T15:41:04Z

Msu05 в 15:40, 16 августа 2018

2018-08-16T15:40:27Z

Msu05 в 15:21, 16 августа 2018

2018-08-16T15:21:48Z

@@ Строка 191: / Строка 191: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Phisic/Kyr/Механическое_Движение_тесты (2) (Опубликован)/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Phisic/Kyr/Механическое_Движение_тесты (2) (Опубликован)/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 {{lang|Физика: Механическое движение}}

@@ Строка 37: / Строка 37: @@
 Санактын системасы дайыма жер менен байланышкан, башкача айтканда Жер телонун санагы катары алынат, бирок телонун кыймылын ар кайсы ССда сүрөттөөгө болот. Кинематиканын көз карашында баардык санактардын системасы бирдей. Ошондой эле кинематикалык кыймылдын мүнөздөмөсү, траектория, жылышы, ылдамдыктагыдай ар кайсы системада ар кандай болот. Санактын системасын тандоодон көз каранды болгон чоңдуктарды, аларды  ченөө жүргүзүүдө салыштырмалуу деп аташат.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:23_Относительность_движенияKG.gif|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Telonun_esebi.gif|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:23_Относительность_движенияKG.gif|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Telonun_esebi.gif|400px]]}}</div>
 <div class="textblock">{{center|'''Салыштырмалуу кыймыл''' чоңдуктан, телонун кыймылынын мүнөзүнүн санак системасынын тандоосунан көз каранды.}}</div>
@@ Строка 58: / Строка 58: @@
 Эркин түшүүнүн ылдамдыгы  9,81м/с2 ка барабар.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:График.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Grafik5.png|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:График.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Grafik5.png|400px]]}}</div>
 Эркин түшүүнүн  ылдамдыгы дайыма телонун ар кандай кыймылында вертикалдык ылдыйга багытталат.
@@ Строка 69: / Строка 69: @@
 а) телону ылдыйды көздөй түшүрсөк (башкы ылдамдыгы жана эркин түшүүнүн багыты бир гана багытта болот), тело “күчөнөт”:
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Формула11.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:formula11.png|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Формула11.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:formula11.png|400px]]}}</div>
 б) телону өйдөгө ыргытса (баштапкы ылдамдык жана эркин түшүүнүн ылдамдыгы ар тараптуу багыта болот), тело өйдөгө учуп – токтойт, жогорку чекитке жетип, төмөн түшөт- “күчөнөт”:
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Форумал12.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:formaula12.png|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Форумал12.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:formaula12.png|400px]]}}</div>
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />
@@ Строка 172: / Строка 172: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Кроссворд</div>
 </div>
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Кроссворд механическое движение.png|400px]]}}</div>
+[[Файл:Кроссворд механическое движение.png]]
 .	Кыймыл, телонун ар кандай барабар убакыттын участогунда барабар аралыкты басып өтүшү.

@@ Строка 14: / Строка 14: @@
 б) ылдамдыгы боюнча: '''тегиз''' жана '''тегиз эмес'''.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:22_Равномерное_прямолинейное_движение.KG.jpg|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Ravnom_moving_kyrg.jpg|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:22_Равномерное_прямолинейное_движение.KG.jpg|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Ravnom_moving_kyrg.jpg|400px]]}}</div>
 Бизди курчаган материалдык дүйнөдө ар кандай физикалык кубулуштар же процесстер закон ченемдүү  өзгөрүүлөрдүн катарын көрсөтөт. Механикалык кыймыл – бул физикалык процесстердин эң жөнөкөйү.
@@ Строка 26: / Строка 26: @@
 Кабыл алгыч деп, катуу телонун ар кандай түз, тело менен тыгыз байланышкан, өзүнө-өзү удаалаш жылып кыймылдашкан кыймылды айтабыз.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Поступательное.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Postupatelnoe.png|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Поступательное.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Postupatelnoe.png|400px]]}}</div>
 Телонун өткөргүч кыймылындагы баардык чекиттери, баардык убакытта бирдей ылдамдыкка  жана ылдамданууга ээ, а алардын траекториялары удаалаш  жылдырууда толугу менен  аралашат, башкача айтканда телонун баардык чекиттери бирдей кыймылдашат (бир эле убакытта бирдей кыймылды жасай алат). Ошондуктан кинематикалык кароодо абсолюттуу катуу телонун өткөргүч кыймылы анын ар кандай чекитиндеги кыймылды окуп үйрөнүүгө алып келет.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Вращательное.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Vrashatelnoe.png|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Вращательное.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Vrashatelnoe.png|400px]]}}</div>
 Айландыруучу деп, катуу телонун баардык чекиттеринин айланасын сүрөттөгөн, борбору бир түз сызыкта жаткан жана айлануу огу деп аталган катуу телонун кыймылы аталат.

@@ Строка 187: / Строка 187: @@
 .	СИ де негизги сапат жолун ченөө үчүн кайсы ченөө бирдиги кабыл алынган.
-</div> </div>
+</div>
 {{lang|Физика: Механическое движение}}

← Предыдущая		Версия 15:15, 18 августа 2018
Строка 34:		Строка 34:

	Айландыруучу деп, катуу телонун баардык чекиттеринин айланасын сүрөттөгөн, борбору бир түз сызыкта жаткан жана айлануу огу деп аталган катуу телонун кыймылы аталат.		Айландыруучу деп, катуу телонун баардык чекиттеринин айланасын сүрөттөгөн, борбору бир түз сызыкта жаткан жана айлануу огу деп аталган катуу телонун кыймылы аталат.
−
−	~~<div class="show-for-large-up">{{center\|[[Файл:Img9.jpg\|400px]]}}</div>~~
−	~~<div class="hide-for-large-up">{{center\|[[Файл:Img9.jpg\|400px]]}}</div>~~

	Санактын системасы дайыма жер менен байланышкан, башкача айтканда Жер телонун санагы катары алынат, бирок телонун кыймылын ар кайсы ССда сүрөттөөгө болот. Кинематиканын көз карашында баардык санактардын системасы бирдей. Ошондой эле кинематикалык кыймылдын мүнөздөмөсү, траектория, жылышы, ылдамдыктагыдай ар кайсы системада ар кандай болот. Санактын системасын тандоодон көз каранды болгон чоңдуктарды, аларды ченөө жүргүзүүдө салыштырмалуу деп аташат.		Санактын системасы дайыма жер менен байланышкан, башкача айтканда Жер телонун санагы катары алынат, бирок телонун кыймылын ар кайсы ССда сүрөттөөгө болот. Кинематиканын көз карашында баардык санактардын системасы бирдей. Ошондой эле кинематикалык кыймылдын мүнөздөмөсү, траектория, жылышы, ылдамдыктагыдай ар кайсы системада ар кандай болот. Санактын системасын тандоодон көз каранды болгон чоңдуктарды, аларды ченөө жүргүзүүдө салыштырмалуу деп аташат.

@@ Строка 47: / Строка 47: @@
 <div class="textblock">{{center|'''Түз сызыктуу тегиз кыймыл''' – түз кеткен кыймыл, каалагандай бирдей убакыттын аралыгында бирдей жылдырууну жасоочу материалдык чекит.}}</div>
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Графическое_представление.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Ad0fa572-a9d1-4d89-8e7f-33627eabe9d4.JPG|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Графическое_представление.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Ad0fa572-a9d1-4d89-8e7f-33627eabe9d4.JPG|400px]]}}</div>
 <div class="textblock">{{center|'''Түз сызыктуу бирдей ылдамдыктагы кыймыл''' – түз кеткен кыймыл, ар кандай убакыттын аралыгында ылдамдыктын чекиттеринин вектору бирдей чоңдуктарга алмашат.}}</div>
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Графика_движения.png|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:3908874e-f0b1-41a2-ac49-2315a612a3e6.JPG|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Графика_движения.png|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:3908874e-f0b1-41a2-ac49-2315a612a3e6.JPG|400px]]}}</div>
 <div class="textblock">{{center|'''Эркин түшүү''' - кеңири тараган  бирдей ылдамдыктагы кыймыл, мында телонун кыймылы тартылуу күчүнүн жардамы менен гана жүрөт. Эгерде түртүлүү күчүн сактабаса арийне ушундай болот.}}</div>

@@ Строка 55: / Строка 55: @@
 <div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Графика_движения.png|400px]]}}</div>
-<div class="textblock">{{center|'''Эркин түшүү''' - кеңири тараган  бирдей ылдамдыктагы кыймыл, мында телонун кыймылы тартылуу күчүнүн жардамы менен гана жүрөт. Эгерде түртүлүү күчүнүн сактабаса арийне ушундай болот.}}</div>
+<div class="textblock">{{center|'''Эркин түшүү''' - кеңири тараган  бирдей ылдамдыктагы кыймыл, мында телонун кыймылы тартылуу күчүнүн жардамы менен гана жүрөт. Эгерде түртүлүү күчүн сактабаса арийне ушундай болот.}}</div>
 Баардык телолор массадан көз каранды эмес, бирдей туруктуу ылдамдыкта түшөт, аларды эркин түшүүнүн  ылдамдыгы деп аташып g тамгасы менен белгилешет. Ал үстүнкү (Жердин борборуна) перпендикулярга багытталган.
@@ Строка 66: / Строка 66: @@
 Эркин түшүүнүн  ылдамдыгы дайыма телонун ар кандай кыймылында вертикалдык ылдыйга багытталат.
-Бирдей ылдамдыктагы кыймыл үчүн баардык формулалар эркин түшүү үчүн туура келет. Анда аларга  а ылдамдыктын оордуна, g=9,8м/с2 жазыш керек.
+Бирдей ылдамдыктагы кыймыл үчүн баардык формулалар эркин түшүү үчүн туура келет. Анда аларга  ал ылдамдыктын оордуна, g=9,8м/с2 жазыш керек.
 Формулалар анда мындай жазылып калат:
-а)телону ылдыйды көздөй түшүрсөк (башкы ылдамдыгы жана эркин түшүүнүн багыты бир гана багытта болот), тело “күчөнөт”:
+а) телону ылдыйды көздөй түшүрсөк (башкы ылдамдыгы жана эркин түшүүнүн багыты бир гана багытта болот), тело “күчөнөт”:
 <div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Формула11.png|400px]]}}</div>
@@ Строка 105: / Строка 105: @@
 <span class="firstcharacter">'''Б'''</span><p align="justify">айыркы заманда эле үч календарь белгилүү болгон. Биринчиси Жердин өз огунда айлануусу менен, экинчиси Айдын Жерди айланганы менен, үчүнчүсү Жердин Кундү айланышы менен байланыштуу болгон.
-*...дуйнөдөгү эң татаал Птоломея системасы, Коперник четке каккан, Жердин айланасындагы кырк планеталардын бири-бирине көз карандысыз айланган кыймылдарынан негизделген жана он төрт кылымга жакын астрономияда “болгон”. Мындай көп жашоону ага ай менен  күндүн тутулушун абадан тактыкта алдын ала айтылганы, планеталардын горизотто пайда болуусу жана асмандагы көрүнгөн өзгөрүүлөр болгон.
+*...дуйнөдөгү эң татаал Птоломей системасы, Коперник четке каккан, Жердин айланасындагы кырк планеталардын бири-бирине көз карандысыз айланган кыймылдарынан негизделген жана он төрт кылымга жакын астрономияда “болгон”. Мындай көп жашоону ага ай менен  күндүн тутулушун абадан тактыкта алдын ала айтылганы, планеталардын горизотто пайда болуусу жана асмандагы көрүнгөн өзгөрүүлөр болгон.
-*...Галилей, инерциянын законун түзүп, өзүнө карама каршы чыгып, катаны : Кундүн айланасындагы айланган планеталардын инерциясынын себебин, ал эми инерция боюнча кыймылдын айланпа боюнча гана болоорун ишенимдүү далилдеди.
+*...Галилей, инерциянын законун түзүп, өзүнө карама-каршы чыгып, катаны : Кундүн айланасындагы айланган планеталардын инерциясынын себебин, ал эми инерция боюнча кыймылдын айланпа боюнча гана болоорун ишенимдүү далилдеди.
-*...телонун кыймылы айланып жаткан отсчеттун системасында инерциянын четтөөчү күчүнөн бөлөк, инерциянын дагы бир күчү Кориолис күчү телону капталган түртөт. Даана ушул күчтүн кыймылы түндүк жарым шарындагы дарыялардын оң, түштүктүн сол жээктеринин жуулушуна алып келет, вертикалдан бурулушка чейинки Фуко маятнигинин термелүүсүнүн тегиздигин жыгылып бара жаткан телого жантайуусу. Баса, эки акыркы фактылар Жердин өзүнүн огунда айлануусун  тарыхта  биринчи далилдегендерден болгон.
+*...телонун кыймылы айланып жаткан эсебин системасында инерциянын четтөөчү күчүнөн бөлөк, инерциянын дагы бир күчү Кориолис күчү телону капталган түртөт. Даана ушул күчтүн кыймылы түндүк жарым шарындагы дарыялардын оң, түштүктүн сол жээктеринин жуулушуна алып келет, вертикалдан бурулушка чейинки Фуко маятнигинин термелүүсүнүн тегиздигин жыгылып бара жаткан телого жантайуусу. Баса, эки акыркы фактылар Жердин өзүнүн огунда айлануусун  тарыхта  биринчи далилдегендерден болгон.
-*...түшүндүргүлө, эмне үчүн чайды кашык менен аралаштыргандан кийин стакандын борборунда чамалар чогулат, бул тамашалуу иш эмес экен да. Кандай болсо да, кванттык механиканын бирден бир негиз салуучусу Э.Шрёдингер акылдуураак жооп таба албаптыр. Бул туураалуу ал салыштыруу теориясынын негиздөөчүсү А.Эйнштейнге айтып берген, анын негизинде бул опытка өзгөчө илимий публикацияны берилүү менен аныктаганга арнаган.
+*...түшүндүргүлө, эмне үчүн чайды кашык менен аралаштыргандан кийин стакандын борборунда чамалар чогулат, бул тамашалуу иш эмес экен да. Кандай болсо да, кванттык механиканын бирден бир негиз салуучусу Э.Шрёдингер акылдуураак жооп таба албаптыр. Бул туураалуу ал салыштыруу теориясынын негиздөөчүсү А.Эйнштейнге айтып берген, анын негизинде бул тажрыйбага өзгөчө илимий публикацияны берилүү менен аныктаганга арнаган.
 *...геостационардык спутник, жер бетиндеги  бир чекиттин үстүндөгү  “илинген”, экваториалдык тегиздикте гана түшүрсө болот. Анын орбитасынын бийиктиги 36 миң километрге жакын, ошону менен бирге ал түндүк жана түштүк туурасы 810 жаткан  жер үстүндөгү пунктардын ортосундагы байланышты камсыз кылат.
 *... Идиштеги айланып жаткан суюктуктун бети параболоиддин айлануусунун формасына ээ болот,  ал анын борборуна  удаалаш түшүүчү жарык нурларын бир чекитке чогултууга шыктуу. Бул касиетти белгилүү америкалык физик-экспериментатор Роберт Вуд пайдаланган,  түбүндөгү кудукта сымабы менен кичинекей идиши бар айлануучу телескопту  куруп чыккан.

@@ Строка 5: / Строка 5: @@
 Бир эле телонун кыймылы башка телолорго салыштырганда ар кандай болуп калат. Телонун кыймылын сүрөттөш үчүн кайсыл телонун катышына каралып жаткан кыймылды билишибиз керек. Бул тело телонун санагы деп аталат. Координаттардын системасында, санактын тело менен байланыштуу жана санактардын убактыларынын сааты үчүн  санактардын системасы түзүлгөн, бул болсо кыймылдагы телону каалаган убакытта аныктоого мүмкүндүк берет.
 <div class="textblock">{{center|'''Механиканын негизги максаты''' – Берилген убакытта телонун абалын аныктоо.}}</div>
 '''Кыймылдын түрлөрү'''
@@ Строка 28: / Строка 22: @@
 '''Кинематика''' − механиканын бөлүгү, анда телонун кыймылын аны чакыра турган себептерин издебестен карап чыгат. Кинематика: тело кандай кыймылдайт?- деген суроого жооп берет.
 Катуу телонунун эки айырмачылыгы бар: кабыл алуучу жана айландыруучу. Көп убакытта тело аралаш кыймылды кылат, башкача айтканда кабыл алуучу жана айландыруучу кыймылдардын айкалышында.