KR:Математика: Чыныгы сандар - История изменений

Admine2 в 08:54, 22 октября 2018

2018-10-22T08:54:55Z

Msu05 в 13:29, 3 сентября 2018

2018-09-03T13:29:20Z

Admine2: /* Библиография */

2018-08-23T13:37:24Z

‎Библиография

Azim в 06:29, 19 августа 2018

2018-08-19T06:29:36Z

Azim: /* Библиография */

2018-08-07T13:03:56Z

‎Библиография

Azim: /* Глоссарий */

2018-08-07T13:00:43Z

‎Глоссарий

Azim: /* Сандар тарыхы */

2018-08-07T12:58:45Z

‎Сандар тарыхы

Admine2 в 09:19, 15 июля 2018

2018-07-15T09:19:02Z

Admine2 в 05:46, 5 июля 2018

2018-07-05T05:46:32Z

Msu05: /* Библиография */

2018-07-04T16:18:38Z

‎Библиография

@@ Строка 258: / Строка 258: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Вещественные числа/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Вещественные числа/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Действительные числа (Вещественные числа)}}

@@ Строка 3: / Строка 3: @@
 ==Сандар тарыхы==
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Числа_вокруг_нас_кт.gif|500px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Числа_вокруг_нас_кт.gif]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Числа_вокруг_нас_кт.gif|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Числа_вокруг_нас_кт.gif]]}}</div>
 Азыркы жашообузду сандарсыз элестетүү кыйын. Алар бизди бардык тарабыбыздан курчап турат. Биз аларды күн сайын кездештиребиз жана ар кандай техникалык ыкмалардын жардамы менен аларга ондогон, жүздөгөн жана миңдеген амалдарды жасайбыз. Биз буга абдан көнгөндүктөн сандардын тарыхы бизди кызыктырбайт дагы, а көптөрү бул жөнүндө жөн гана ойлошпойт дагы. Бирок өткөндү билмейинче азыркыны түшүнүүгө болбойт, ошондуктан башатты түшүнүүгө аракет кылуу керек. Анда сандардын өнүгүү тарыхы кандай? Алар качан пайда болушкан, адамдар аларды түзүүгө кандайча жетишкен? Келгиле анда бул жөнүндө билели!
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Сандар тарыхы.jpg|500px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Сандар тарыхы.jpg]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Сандар тарыхы.jpg|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Сандар тарыхы.jpg]]}}</div>
-<div class="show-for-large-up">{{left|[[Файл:Начала 5 книга Евклида Начала Теория отношений Евдокса 1.jpg|300px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{left|[[Файл:5_books_Evklid.jpg|300px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{left|[[Файл:Начала 5 книга Евклида Начала Теория отношений Евдокса 1.jpg|200px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{left|[[Файл:5_books_Evklid.jpg|200px]]}}</div>
 Биринчи өнүккөн сандык система, Байыркы Грецияда курулган, өзүнө натуралдык гана сандарды жана алардын катышын камтыган (пропорция, азыркы түшүнүктө- рационалдык сандар). Бирок геометриянын жана астрономиянын максаттары үчүн бул жетишсиз экени бат эле белгилүү болгон, мисалы: квадраттын диагоналынын анын жактарынын узундугуна катышы натуралдык да рационалдык да боло албасы көрсөтүлгөн. Бул абалдан чыгуу үчүн Евдокс Книдский сандарга кошумча киргизүүнү киргизген, геометриялык чоңдук кеңири түшүнүгү, башкача айтканда кесиндинин узундугу, аянты жана көлөмү, Евдокстун теориясы- бул чыныгы сандардын геометриялык модели.
@@ Строка 20: / Строка 20: @@
 Сандардын өнүгүүсү жөнүндөгү түшүнүктүн тарыхын схема түрүндө көрсөтүүгө болот:
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[File:Сан_пазл.png|500px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[File:San_pazl.png|500px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[File:Сан_пазл.png|500px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[File:San_pazl.png|500px]]}}</div>
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />
@@ Строка 31: / Строка 31: @@
 Сунушталган чыныгы сандарды сандык түз сызыктын жардамы менен көрүүгө болот. Эгерде түздүккө оң багытты көрсөтүп, баштапкы чекитти жана бир гана кесиндини тандаса, анда ар бир чыныгы санды ал түздүктөгү аныкталган чекитке дал келтирип коюуга болот жана кайрадан, ар бир чекит бир гана чыныгы санды көрсөтө алат. Ошондуктан «сандык түз сызык» термини дайыма көптөгөн чыныгы сандардын синоними катары пайдаланылат. Көптөгөн чыныгы сандар R латын тамгасы менен белгиленет.
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[File:Числовая_прямая_м_.gif|500px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[File:Chislovaya_pryamaya.gif|500px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[File:Числовая_прямая_м_.gif|500px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[File:Chislovaya_pryamaya.gif|500px]]}}</div>
 Чыныгы сандар менен болгон арифметикалык амалдардын касиеттери. Алгебранын негизги закондору.
@@ Строка 46: / Строка 46: @@
 # a∙(b+c)=a∙b+a∙c.
 # a∙1=a.
-# a∙[[File:Дробь 1а.png|15px]]=1,a≠0.
+# a∙[[File:drob_1a.png|15px]]=1,a≠0.
 Бул касиеттер алгебранын негизги закондору деп аталат.
@@ Строка 69: / Строка 69: @@
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
    <li class="active">
-     [[file:Пример_1_Вещественные_числа_кт_.gif|300px]]
+     [[file:Пример_1_Вещественные_числа_кт_.gif]]
    </li>
   <li>
-      [[file:Пример_2_Вещественные_числа_кт.gif|300px]]
+      [[file:Пример_2_Вещественные_числа_кт.gif]]
    </li>
   <li>
-      [[file:Пример_3_Вещественные_числа_кт.gif|300px]]
+      [[file:Пример_3_Вещественные_числа_кт.gif]]
    </li>
 </ul>
@@ Строка 133: / Строка 133: @@
 . Алгач араб сандары түз кесиндилерден гана турган, нөлдөн бөлөгү, “сандардын мааниси алардын жазылышындагы бурчтарына дал келет” принциби боюнча түзүлгөн. Мисалы: нөл-бурчу жок, бир-бир бурч, эки-эки бурч ж.б
-{{center|[[Файл:Арабские цифры в виде отрезков.jpg|400px]]}}
+{{center|[[Файл:Арабские цифры в виде отрезков.jpg]]}}
 .	Брахмагупта- индиялык математик, VII кылымда жашаган, биринчилерден болуп оң жана терс сандарды пайдаланган
@@ Строка 139: / Строка 139: @@
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
    <li class="active">
-     [[file:Брамагупта.png|300px]]
+     [[file:Брамагупта.png]]
    </li>
   <li>
-      [[file:Леонардо_Фибоначчи.png|300px]]
+      [[file:Леонардо_Фибоначчи.png]]
    </li>
 </ul>
@@ Строка 148: / Строка 148: @@
 . 	Американын Индиана штатында: штаттын аймагында π санын '''4''' кө барабар деп эсептөө закону бар.
-{{center|[[Файл:Америка_Кошмо_Штаттары.jpg|400px]]}}
+{{center|[[Файл:Америка_Кошмо_Штаттары.jpg]]}}
 .	Илимий коомдун көп өкүлдөрү π математикалык константа деп аташат, ал өзүнүн сырлары жана жашыруун маанилери бар сан. Эгерде бир нече изилдөөлөрдү карап көрсөк, бардык кылымдагы жана элдердеги окумуштуулар бул санга көп көңүл бөлүшкөн, ошондуктан биз оңой эле π жөнүндө  эң кызыктуу фактыларды таба алдык.
-{{center|[[Файл:7_фактов_ПИ.mp4|400px|start=1]]}}
+{{center|[[Файл:7_faktov_pi_kyrg.mp4|400px|start=1]]}}
 </div>
@@ Строка 166: / Строка 166: @@
 Дэвид Макдональд π санын  үтүрдөн кийин  даана 122 белгиге чейин нотага койгон. Механизми абдан жөнөкөй: гамманын ар бир музыкалык баскычына 0 дөн 9 га чейинки сан берилген. Негизи үчүн ля-минор тональносту алынган. Мында Пи саны бир башкача гармонияга жада калса “космостук” мелодияга айланган, анын аткарылышы π саны  жөнүндөгү кызыктуу фактылар менен коштолот.
-{{center|[[Файл:Музыка_числа_Пи.mp4|400px]]}}
+{{center|[[Файл:Музыка_числа_Пи.mp4]]}}
 </div>

@@ Строка 254: / Строка 254: @@
 </div>
+<div class="sbstyle">
 </div>
 {{lang|Математика: Действительные числа (Вещественные числа)}}

@@ Строка 84: / Строка 84: @@
 *'''Оң сандар'''- сан, нөлдөн чоң.
 *'''Терс сандар'''- минус (−) белгиси менен сандар, мисалы: −1, −2, −3 ж.б.  минус бир, минус эки, минус үч ж.б. болуп окулат.
-*'''Бүтүн сандар''' – бул натуралдык сандар, нөл саны, ошондой эле натуралдык сандарга карама каршы сандар.
+*'''Бүтүн сандар''' – бул натуралдык сандар, нөл саны, ошондой эле натуралдык сандарга карама-каршы сандар.
 *'''Натуралдык сандар''' -  бул сандар, предметтерди саноо үчүн же бирдей предметтер арасындагы тигил же бул предметтин катар номерин көрсөтүү үчүн колдонулат.
 *'''Рационалдык сандар''' - Бул сандарды кадимки бөлчөк, терс кадимки бөлчөк жана нөл саны түрүндө жазууга болот.
@@ Строка 131: / Строка 131: @@
 </div>
-. Алгач араб сандары түз кесиндилерден гана турган, нөлдөн бөлөгү, “сандардын мааниси алардын жазылышындагы бурчтарына дал келет” принциби боюнча түзүлгөн. Мисалы: нол-бурчу жок, бир-бир бурч, эки-эки бурч ж.б
+. Алгач араб сандары түз кесиндилерден гана турган, нөлдөн бөлөгү, “сандардын мааниси алардын жазылышындагы бурчтарына дал келет” принциби боюнча түзүлгөн. Мисалы: нөл-бурчу жок, бир-бир бурч, эки-эки бурч ж.б
 {{center|[[Файл:Арабские цифры в виде отрезков.jpg|400px]]}}

@@ Строка 131: / Строка 131: @@
 </div>
-. Алгач араб сандары түз кесиндилерден гана турган, нолдон бөлөгү, “сандардын мааниси алардын жазылышындагы бурчтарына дал келет” принциби боюнча түзүлгөн. Мисалы: нол-бурчу жок, бир-бир бурч, эки-эки бурч ж.б
+. Алгач араб сандары түз кесиндилерден гана турган, нөлдөн бөлөгү, “сандардын мааниси алардын жазылышындагы бурчтарына дал келет” принциби боюнча түзүлгөн. Мисалы: нол-бурчу жок, бир-бир бурч, эки-эки бурч ж.б
 {{center|[[Файл:Арабские цифры в виде отрезков.jpg|400px]]}}
@@ Строка 164: / Строка 164: @@
 </div>
-Дэвид Макдональд π санын  үтүрдөн кийин  даана 122 белгиге чейин нотага койгон. Механизми абдан жөнөкөй: гамманын ар бир музыкалык баскычына 0 дон 9 га чейинки сан берилген. Негизи үчүн ля-минор тональносту алынган. Мында Пи саны бир башкача гармонияга жада калса “космостук” мелодияга айланган, анын аткарылышы π саны  жөнүндөгү кызыктуу фактылар менен коштолот.
+Дэвид Макдональд π санын  үтүрдөн кийин  даана 122 белгиге чейин нотага койгон. Механизми абдан жөнөкөй: гамманын ар бир музыкалык баскычына 0 дөн 9 га чейинки сан берилген. Негизи үчүн ля-минор тональносту алынган. Мында Пи саны бир башкача гармонияга жада калса “космостук” мелодияга айланган, анын аткарылышы π саны  жөнүндөгү кызыктуу фактылар менен коштолот.
 {{center|[[Файл:Музыка_числа_Пи.mp4|400px]]}}

@@ Строка 82: / Строка 82: @@
 ==Глоссарий==
-*'''Оң сандар'''- сан, нолдон чоң.
+*'''Оң сандар'''- сан, нөлдөн чоң.
 *'''Терс сандар'''- минус (−) белгиси менен сандар, мисалы: −1, −2, −3 ж.б.  минус бир, минус эки, минус үч ж.б. болуп окулат.
-*'''Бүтүн сандар''' – бул натуралдык сандар, нол саны, ошондой эле натуралдык сандарга карама каршы сандар.
+*'''Бүтүн сандар''' – бул натуралдык сандар, нөл саны, ошондой эле натуралдык сандарга карама каршы сандар.
 *'''Натуралдык сандар''' -  бул сандар, предметтерди саноо үчүн же бирдей предметтер арасындагы тигил же бул предметтин катар номерин көрсөтүү үчүн колдонулат.
-*'''Рационалдык сандар''' - Бул сандарды кадимки бөлчөк, терс кадимки бөлчөк жана нол саны түрүндө жазууга болот.
+*'''Рационалдык сандар''' - Бул сандарды кадимки бөлчөк, терс кадимки бөлчөк жана нөл саны түрүндө жазууга болот.
 *'''Иррационалдык сандар''' - санда, ондук жазууда чексиз, мезгилсиз ондук бөлчөктөрдү көрсөтөт.

@@ Строка 14: / Строка 14: @@
 <div class="hide-for-large-up">{{left|[[Файл:Начала 5 книга Евклида Начала Теория отношений Евдокса 1.jpg|200px]]}}</div>
-Биринчи өнүккөн сандык система, Байыркы Грецияда курулган, өзүнө натуралдык гана сандарды жана алардын катышын камтыган (пропорция, азыркы түшүнүктө- рационалдык сандар). Бирок геометриянын жана астрономиянын максаттары үчүн бул жетишсиз экени бат эле белгилүү болгон, мисалы: квадраттын диагоналынын анын жактарынын узундугна катышы натуралдык да рационалдык да боло албасы көрсөтүлгөн. Бул абалдан чыгуу үчүн Евдокс Книдский сандарга кошумча киргизүүнү киргизген, геометриялык чоңдук кеңири түшүнүгү, башкача айтканда кесиндинин узундугу, аянты жана көлөмү, Евдокстун теориясы- бул чыныгы сандардын геометриялык модели.
+Биринчи өнүккөн сандык система, Байыркы Грецияда курулган, өзүнө натуралдык гана сандарды жана алардын катышын камтыган (пропорция, азыркы түшүнүктө- рационалдык сандар). Бирок геометриянын жана астрономиянын максаттары үчүн бул жетишсиз экени бат эле белгилүү болгон, мисалы: квадраттын диагоналынын анын жактарынын узундугуна катышы натуралдык да рационалдык да боло албасы көрсөтүлгөн. Бул абалдан чыгуу үчүн Евдокс Книдский сандарга кошумча киргизүүнү киргизген, геометриялык чоңдук кеңири түшүнүгү, башкача айтканда кесиндинин узундугу, аянты жана көлөмү, Евдокстун теориясы- бул чыныгы сандардын геометриялык модели.
-Абал биздин кылымга чейинки биринчи кылымдарда өзгөрө баштаган. Диофант Александрийский мурунку салттарга каршы бөлчөктөрдү дагы натуралдык сан катары караган, а өзүнүн “Арифметика” китебинин  IV-сүндө  бир жыйынтык жөнүндө жазган: “Сан рационалдык эмес экен”. Античный илимдин кыйрашынан кийин алдыңкы планга индиялык жана исламдык математика чыккан, алар үчүн ченөөнүн жана эсептөөнүн каалагандай жыйынтыгы сан болуп саналган. Бул көз караштар акырындап орто кылымдагы Европаны дагы өйдө болгон, ал жакта алгач рационалдык жана иррационалдык (акылсыз дегендей) сандар (аларды жалган, маанисиз, керең ж.б. дагы аташкан). Иррационалдык сандардын укугундагы толук теңдемелер Симон Стевиндин (XVI кылымдын аягы) эмгектери менен байланыштуу. Андан жүз жыл өткөндөн кийин Ньютон өзүнүн “Универсалдык арифметика” (1707) сында классикалык аныктаманы берген (чыныгы) сандар бирдик эталонун ченөөдө жыйынтыгынын катышы.
+Абал биздин кылымга чейинки биринчи кылымдарда өзгөрө баштаган. Диофант Александрийский мурунку салттарга каршы бөлчөктөрдү дагы натуралдык сан катары караган, а өзүнүн “Арифметика” китебинин  IV-сүндө  бир жыйынтык жөнүндө жазган: “Сан рационалдык эмес экен”. Антикалык илимдин кыйрашынан кийин алдыңкы планга индиялык жана исламдык математика чыккан, алар үчүн ченөөнүн жана эсептөөнүн каалагандай жыйынтыгы сан болуп саналган. Бул көз караштар акырындап орто кылымдагы Европадан дагы өйдө болгон, ал жакта алгач рационалдык жана иррационалдык (акылсыз дегендей) сандар (аларды жалган, маанисиз, керең ж.б. дагы аташкан). Иррационалдык сандардын укугундагы толук теңдемелер Симон Стевиндин (XVI кылымдын аягы) эмгектери менен байланыштуу. Андан жүз жыл өткөндөн кийин Ньютон өзүнүн “Универсалдык арифметика” (1707) сында классикалык аныктаманы берген (чыныгы) сандар бирдик эталонун ченөөдө жыйынтыгынын катышы.
 Сандардын өнүгүүсү жөнүндөгү түшүнүктүн тарыхын схема түрүндө көрсөтүүгө болот:

← Предыдущая		Версия 09:19, 15 июля 2018
Строка 1:		Строка 1:
−	~~__NOTOC__~~
	{{Якорь\|Башталышы}}		{{Якорь\|Башталышы}}
	<div class="row phis-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns"><!-- Page Content -->		<div class="row phis-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns"><!-- Page Content -->

@@ Строка 2: / Строка 2: @@
 {{Якорь|Башталышы}}
 <div class="row  phis-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns"><!-- Page Content -->
 ==Сандар тарыхы==