KR:Математика: Ондук бөлчөктөрдөгү арифметикалык амалдар - История изменений

Admine2 в 08:54, 22 октября 2018

2018-10-22T08:54:31Z

Msu05 в 12:22, 2 сентября 2018

2018-09-02T12:22:57Z

Admine2 в 06:39, 24 августа 2018

2018-08-24T06:39:11Z

Admine2: /* Библиография */

2018-08-23T13:36:03Z

‎Библиография

Admine2: /* Библиография */

2018-08-23T13:35:16Z

‎Библиография

Azim в 06:38, 19 августа 2018

2018-08-19T06:38:41Z

Azim: /* Глоссарий */

2018-08-07T13:07:19Z

‎Глоссарий

Azim: /* Ондук бөлчөктөрдөгү арифметикалык амалдар */

2018-08-07T13:06:12Z

‎Ондук бөлчөктөрдөгү арифметикалык амалдар

Admine2 в 09:15, 15 июля 2018

2018-07-15T09:15:50Z

Admine2 в 09:10, 15 июля 2018

2018-07-15T09:10:02Z

@@ Строка 166: / Строка 166: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Действия над десятичными дробями/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Действия над десятичными дробями/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Арифметические действия над десятичными дробями}}

@@ Строка 15: / Строка 15: @@
 Арифметикада кандай аткарылаарын карап көрөлү:
-<div class=”show-for-large-up”>{{center|[[Файл:Сложение десятичных дробей.gif|500px]]}}</div>
+<div class=”show-for-large-up”>{{center|[[Файл:Slojen_10_drob.gif|500px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Сложение десятичных дробей.gif|500px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Slojen_10_drob.gif|500px]]}}</div>
@@ Строка 31: / Строка 31: @@
 '''Ондук бөлчөктөрдү көбөйтүү'''
-<div class=”show-for-large-up”>{{right|[[Файл:Умножение десятичных дробей111.gif|500px]]}}</div>
+<div class=”show-for-large-up”>{{right|[[Файл:Umnoj_drob_kyrg.gif|500px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{right|[[Файл:Умножение десятичных дробей111.gif|500px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{right|[[Файл:Umnoj_drob_kyrg.gif|500px]]}}</div>
 Бир ондук санды экинчисине көбөйтүүдө, аларды бүтүн сан сыяктуу көбөйтүп алыш керек, андан кийин алынган санды оң жагынан ондук белгилерине карата бөлүп алабыз анда эки көбөйтүлгөндү тең алабыз.Сүрөттү карап көбөйтүүдө  мамыча түрүндө кандай туура жазылаарына көңүл бөл.
@@ Строка 44: / Строка 44: @@
 '''Ондук бөлчөктөрдү бөлүү'''
-<div class=”show-for-large-up”>{{right|[[Файл:Деление десятичных дробей111.gif|500px]]}}</div>
+<div class=”show-for-large-up”>{{right|[[Файл:delen_drob.gif|500px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{right|[[Файл:Деление десятичных дробей111.gif|500px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{right|[[Файл:delen_drob.gif|500px]]}}</div>
 Ондук бөлчөктү натуралдык сандарга бөлүү үчүн кийинки алгоритмдерди эске алуу керек:
 Ондук бөлчөктү натуралдык санга мамыча түрүнүн эрежеси боюнча үтүргө маани бербей туруп бөлүү. Алынган жекеге үтүрдү коёбуз, качан бөлүнүүчүнүн бүтүн бөлүгүн бүткөндөн кийин. Эгерде бөлүнүүчүнүн бүтүн бөлүгү бөлүнүүчүдөн кичине болсо анда жекеге 0 бүтүн беребиз. Сүрөттө “бурчтук” бөлүүнүн жазуусу көрсөтүлгөн.
@@ Строка 57: / Строка 57: @@
 Жогорудагы айтылгандардан кийин биз ондук бөлчөктү- бул кадимки эле сандар деп айта алабыз. Биз аларды кошуп, биринен бирин алып, көбөйтүп жана бөлө алабыз. Алар менен математикалык амалдарды туура кылуу эң башкы нерсе, анткени кетирилген арифметикалык катадан силердин ийгилигинер көз каранды. Силер бул нерселерди кантип кылышты билээриңерге талаш жок, ошондой болсо дагы бөлчөктөр менен иштей турган амалдардын ылайыгы үчүн силерге ондук бөлчөктөрдүн негизги касиетин эстеп калууну сунуштайбыз. Алар абдан жөнөкөй, биз аларды бир кичинекей эскертмеге чогулттук.  Жүктөгүлө, чыгарып алгыла жана пайдалангыла!
-<div class=”show-for-large-up”>{{center|[[Файл:Правила для десятичных дробей кт .jpg|800px]]}}</div>
+<div class=”show-for-large-up”>{{center|[[Файл:Pravila_drob_kyrg.jpg|800px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Правила для десятичных дробей кт .jpg|800px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Pravila_drob_kyrg.jpg|800px]]}}</div>
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />
@@ Строка 65: / Строка 65: @@
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
    <li class="active">
-     [[file:Пример 1 кт.gif|300px]]
+     [[file:Пример 1 кт.gif]]
    </li>
   <li>
-      [[file:Пример_2_кт.gif|300px]]
+      [[file:Пример_2_кт.gif]]
    </li>
   <li>
-      [[file:Примеры_десятичные_дроби_3_кт.gif|300px]]
+      [[file:Примеры_десятичные_дроби_3_кт.gif]]
    </li>
 </ul>

@@ Строка 4: / Строка 4: @@
 Жөнөкөй бөлчөктү эсептөөдө анын бөлүмү канчалык чоң болсо ошончолук ири көлөмдө болот. Башкы кыйынчылык бөлчөктү бирдей бөлүмгө келтирип алууда; ал болсо бөлүмдүн каалагандай сан болушунан жана аны тандоодо эч кандай системанын жоктугунда. Ошондуктан байыртан эле аны каалагандай тандабастан, систематикалык бирдиктин бөлүгү жөнөкөй бөлчөктө бөлүмдүн ролун ойнойт деген ойго келишкен.
-<!-- {{TimelineKG}} -->
+{{TimelineKG}}
 ==Ондук бөлчөктөрдүн артыкчылыгы==

@@ Строка 161: / Строка 161: @@
 {{center|[[Файл:Деление и умножение десятичных дробей кт.jpg]]}}
 </div>
 <div class="sbstyle">
@@ Строка 168: / Строка 167: @@
 </div>
 <a href="/mediawiki/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Действия над десятичными дробями/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Арифметические действия над десятичными дробями}}

@@ Строка 162: / Строка 162: @@
 </div>
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Арифметические действия над десятичными дробями}}

@@ Строка 21: / Строка 21: @@
 '''Ондук бөлчөктөрдү кошууда жана алууда''' мындай кылышат:
-.	эгер керек болсо үтүрдөн кийинки сандардын санын оң жагына  нөл кошуу менен  ондук бөлчөктүн негизги касиетине таяп бирдей кылынат, ал болсо бөлчөктүн көлөмүнө тассирин тийгизбейт.
+.	эгер керек болсо үтүрдөн кийинки сандардын санын оң жагына  нөл кошуу менен  ондук бөлчөктүн негизги касиетине таяп бирдей кылынат, ал болсо бөлчөктүн көлөмүнө таасирин тийгизбейт.
 .	Бөлчөктөрдү алардын үтүрлөрү биринин астына бири дал келгендей кылып жазышат (разряддын астына разряд болгондой кылып)
@@ Строка 34: / Строка 34: @@
 <div class="hide-for-large-up">{{right|[[Файл:Умножение десятичных дробей111.gif|500px]]}}</div>
-Бир ондук санды экинчисине көбөйтүүдө , аларды бүтүн сан сыяктуу көбөйтүп алыш керек, андан кийин алынган санды оң жагынан ондук белгилерине карата бөлүп алабыз анда эки көбөйтүлгөндү тең алабыз.Сүрөттү карап көбөйтүүдө  мамыча түрүндө кандай туура жазылаарына көңүл бөл.
+Бир ондук санды экинчисине көбөйтүүдө, аларды бүтүн сан сыяктуу көбөйтүп алыш керек, андан кийин алынган санды оң жагынан ондук белгилерине карата бөлүп алабыз анда эки көбөйтүлгөндү тең алабыз.Сүрөттү карап көбөйтүүдө  мамыча түрүндө кандай туура жазылаарына көңүл бөл.
@@ Строка 85: / Строка 85: @@
 ==Пайдалуу шилтемелер==
-Ондук бөлчөктүн арасынан эң көп колдонулган бөлчөк бул- 0,01, ал процент (пайыз) деп аталат жана 1% деп белгиленет. Пайыздык эсепти түшүнүү жана чыгара билүү ар бирибиз үчүн эң керек. Пайыздар адамдын жашоосундагы баардык тарапта кездешет. Бул түшүнүксүз Бухгалтерияны, финансыны статистиканы карай албайбыз. Жумушчуга айлык эсептеп берү үчүн наолгго которулуучу пайыздарды билиш керек;  сактык банкынан  счет ачыш үчүн же кредит алуу үчүн биз биринчи суммага төлөнүүчү пайызын көлөмүнөт кызыгабыз. Ал эми соодада “пайыз” деген түшүнүк абдан көп колдонулат. Биз ар дайым арзантатып сатуу, арзандатуу, пайда ж.б.- мунун баары пайыздар. Азыркы жашап жаткан адамга маалыматтын чоң агымында жакшы аралашып, жашоонун ар кандай абалдарында туура чечим кабыл ала билиши зарыл.  Бул үчүн пайыздык эсепти жакшы чыгаруу керек. Мындай эсептерди, маселелерди кандай чыгарыш керектигин кененирээк билгиңер келсе бул жерден карагыла: Проценттерге маселе: [Электрондук ресурс] // «Сёзнайка.ру», 2015. URL: http://www.seznaika.ru/matematika/ege/114-2009-12-06-18-08-29 (кайрылуу датасы: 20. 11. 2017)
+Ондук бөлчөктүн арасынан эң көп колдонулган бөлчөк бул- 0,01, ал процент (пайыз) деп аталат жана 1% деп белгиленет. Пайыздык эсепти түшүнүү жана чыгара билүү ар бирибиз үчүн эң керек. Пайыздар адамдын жашоосундагы баардык тарапта кездешет. Бул түшүнүксүз Бухгалтерияны, финансыны статистиканы карай албайбыз. Жумушчуга айлык эсептеп берүү үчүн налогго которулуучу пайыздарды билиш керек;  сактык банкынан  счет ачыш үчүн же кредит алуу үчүн биз биринчи суммага төлөнүүчү пайызын көлөмүнө кызыгабыз. Ал эми соодада “пайыз” деген түшүнүк абдан көп колдонулат. Биз ар дайым арзандатып сатуу, арзандатуу, пайда ж.б.- мунун баары пайыздар. Азыркы жашап жаткан адамга маалыматтын чоң агымында жакшы аралашып, жашоонун ар кандай абалдарында туура чечим кабыл ала билиши зарыл.  Бул үчүн пайыздык эсепти жакшы чыгаруу керек. Мындай эсептерди, маселелерди кандай чыгарыш керектигин кененирээк билгиңер келсе бул жерден карагыла: Проценттерге маселе: [Электрондук ресурс] // «Сёзнайка.ру», 2015. URL: http://www.seznaika.ru/matematika/ege/114-2009-12-06-18-08-29 (кайрылуу датасы: 20. 11. 2017)
 Комикс – бул күчтүү айтылган. Дүйнөгө белгилүү карикатурист Ларри Гониканын жаңы китеби, ал Гарвар Университетинде математиканы   алгебранын  мектеп программасынын негизги темаларын камтыган интенсивдик курсунда окуйт жана окутат. Автор тирүү юморду алгебранын тарыхына экскурсия кылган жана  “илимдердин ханышасынын” азыркы турмушубуздагы колдонулушуна  көптөгөн мисалдарды келтирген. Гониктин татаал материалды кызыктуу, тамашалуу, жана жеңил кабыл ала тургандай кылып тартуулоодогу уникалдуу шыгы, ошондой эле кемчиликсиз таза түзүлүшү  бул китепти  мектеп окуучулары үчүн баардык каалагандар үчүн, өзүнүн математикалык шыгын  формада кармагысы келгендер үчүн дагы эң сонун окуу куралы болуп саналат.: Алгебра. Табигый илим комикстерде. Ларри Гоник.: [Электрондукресурс] //Братчикова Надежда Владимировна, 2016-2017. URL:http://mathlife.ru/algebra . (кайрылуу датасы: 20. 11. 2017)
@@ Строка 113: / Строка 113: @@
 Биздин эранын III кылымында ондук бөлчөктөр Кытайда салмак менен көлөмдү эсептөөдө колдонула баштады. Акырындап алар математикага тереңирээк сүңгүп кире баштаган. Ал эми Европада ондук бөлчөктөр алда канча кеч колдолуна баштаган.
-Бирок кытайлыктардан көзкарндысыз ондук бөлчөктөрдү байыркы Самарканд шаарынан астроном аль-Каши ачкан. Ал ХVкылымда жашап жана эмгектенген. Ал өзүнүн теориясын “арифметикага ачкыч” деген трактатында берген, ал 1427 жылы жарыкка чыккан. Аль-Каши бөлчөктөрдүн жаңы формада жазылышын колдонууну сунуштаган. Эми бүтүн   дагы бөлчөктүү бөлүгү бир катарда жазылат. Аларды бөлүүдө самарканддык окумуштуу үтүрдү пайдаланган эмес. Ал бүтүн санды жана бөлчөктүү бөлүгүн кызыл жана кара черниланы колдонуу менен жазган. Кээде Аль-Каши аларды бөлүү үчүн вертикалдык сызыкты дагы пайдаланган.
+Бирок кытайлыктардан көз карандысыз ондук бөлчөктөрдү байыркы Самарканд шаарынан астроном аль-Каши ачкан. Ал ХV кылымда жашап жана эмгектенген. Ал өзүнүн теориясын “арифметикага ачкыч” деген трактатында берген, ал 1427 жылы жарыкка чыккан. Аль-Каши бөлчөктөрдүн жаңы формада жазылышын колдонууну сунуштаган. Эми бүтүн дагы бөлчөктүү бөлүгү бир катарда жазылат. Аларды бөлүүдө самарканддык окумуштуу үтүрдү пайдаланган эмес. Ал бүтүн санды жана бөлчөктүү бөлүгүн кызыл жана кара сыяны колдонуу менен жазган. Кээде Аль-Каши аларды бөлүү үчүн вертикалдык сызыкты дагы пайдаланган.
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
@@ Строка 126: / Строка 126: @@
 Бөлчөктүн жаңы түрлөрү Европалык математиктердин эмгектеринде  XIII кылымдан баштап пайда боло баштаган.  Бирок алар  аль-Кашинин эмгектерин  жана кытайлыктардын тапкандарын билишкен эмес экендигин айтып коюшубуз керек. Ондук бөлчөктөр Иордан Неморариянын эмгектеринде дагы пайда болгон. Андан кийин XVI кылымда француз окумуштуусу “Математикалык канонду” жазган, анда тригонометриялык таблица камтылган. Алардан Виет ондук бөлчөктөрдү алган. Бүтүн жана бөлчөк жагын айырмалаш үчүн окумуштуу вертикалдык сызыкчаны  жана ар кандай көлөмдөгү шрифтерди пайдаланган. Бирок булар илимдеги  кээ бир гана жекече окуялар болгон.
 {{center|[[Файл:Титульный_лист_издания_Десятой_Симона_Стевина.jpg]]}}
-Европада ондук бөлчөктөрдүн күнүмдүк маселелерин чечүү кичине кечирээк башталган. Бул болсо XVI кылымдын аягында голландиялык окумуштуу Симон Стевиндин эмгеги болгон. Ал  1585 жылы “Онунчу” деп аталган математикалык эмгегин чыгарган. Анда окумуштуу ондук бөлчөктөрдүн арифметикада, акча системасында жана көлөм менен ченди аныктоодо колдонуу теориясын айткан.
+Европада ондук бөлчөктөрдүн күнүмдүк маселелерин чечүү кичине кечирээк башталган. Бул болсо XVI кылымдын аягында голландиялык окумуштуу Симон Стевиндин эмгеги болгон. Ал  1585-жылы “Онунчу” деп аталган математикалык эмгегин чыгарган. Анда окумуштуу ондук бөлчөктөрдүн арифметикада, акча системасында жана көлөм менен ченди аныктоодо колдонуу теориясын айткан.
 {{center|[[Файл:Франсуа_Виет_Опера_Математике.jpg]]}}
-Стевин ошондой эле үтүрдү колдонгон эмес.Ал түшүнүктүү болуш үчүн ар бир сандын үстүнө ( же сандан кийин) ал сандын разрядынын номерин айланага койгон.
+Стевин ошондой эле үтүрдү колдонгон эмес. Ал түшүнүктүү болуш үчүн ар бир сандын үстүнө ( же сандан кийин) ал сандын разрядынын номерин айланага койгон.
-Биринчи жолу үтүр ондук бөлчөктү 1592 жылы эки бөлүккө бөлгөн. Бирок  Англияда үтүрдүн оордуна чекитти пайдаланышкан. Америка кошмо штаттарында азыркыга чейин ондук бөлчөктү ушундай чекит менен жазышат. Мындай  бүтүн жана бөлчөктү бөлүп жазууда эки белгини тең пайдалана берүүнү алгачкылардын бири болуп шотландык математик Джон Непер сунуштаган. Ал өз оюн 1617 жылы айткан. Үтүрдү немец окумуштуусу  Иоганн Кеплер дагы пайдаланган.
+Биринчи жолу үтүр ондук бөлчөктү 1592-жылы эки бөлүккө бөлгөн. Бирок Англияда үтүрдүн оордуна чекитти пайдаланышкан. Америка кошмо штаттарында азыркыга чейин ондук бөлчөктү ушундай чекит менен жазышат. Мындай  бүтүн жана бөлчөктү бөлүп жазууда эки белгини тең пайдалана берүүнү алгачкылардын бири болуп шотландык математик Джон Непер сунуштаган. Ал өз оюн 1617-жылы айткан. Үтүрдү немец окумуштуусу  Иоганн Кеплер дагы пайдаланган.
 {{center|[[Файл:Ондук_бөлчөктөрдү_ар_кандай_белгилөө.jpg]]}}
-Бөлчөктөр жөнүндө толук теория азыркыдан аз гана айырмаланган, ал 1701 жылы жазылган арифметика бонча биринчи китепте Леонтий Филиппович Магницкий тарабынан берилген. “Арифметика” бир нече бөлүктөн турган. Бөлчөктөр туураалуу автор кененирээк “Сынык жана бөлүнгөн сандар жөнүндө” деген бөлүмүндө айтып берген. Магницкий сынган сандар менен амалдарды жүргүзүп, аларды ар кандай белгилеген.</p>
+Бөлчөктөр жөнүндө толук теория азыркыдан аз гана айырмаланган, ал 1701-жылы жазылган арифметика бонча биринчи китепте Леонтий Филиппович Магницкий тарабынан берилген. “Арифметика” бир нече бөлүктөн турган. Бөлчөктөр туураалуу автор кененирээк “Сынык жана бөлүнгөн сандар жөнүндө” деген бөлүмүндө айтып берген. Магницкий сынган сандар менен амалдарды жүргүзүп, аларды ар кандай белгилеген.</p>
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:4500;" >
    <li class="active">

@@ Строка 79: / Строка 79: @@
 ==Глоссарий==
-'''Бүтүн сандар''' - бул натуралдык сандар, ошондой эле аларга карама-каршы сандар жана ноль.
+'''Бүтүн сандар''' - бул натуралдык сандар, ошондой эле аларга карама-каршы сандар жана нөл саны.
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />

@@ Строка 21: / Строка 21: @@
 '''Ондук бөлчөктөрдү кошууда жана алууда''' мындай кылышат:
-.	эгер керек болсо үтүрдөн кийинки сандардын санын оң жагына  нол кошуу менен  ондук бөлчөктүн негизги касиетине таяп бирдей кылынат, ал болсо бөлчөктүн көлөмүнө тассирин тийгизбейт.
+.	эгер керек болсо үтүрдөн кийинки сандардын санын оң жагына  нөл кошуу менен  ондук бөлчөктүн негизги касиетине таяп бирдей кылынат, ал болсо бөлчөктүн көлөмүнө тассирин тийгизбейт.
 .	Бөлчөктөрдү алардын үтүрлөрү биринин астына бири дал келгендей кылып жазышат (разряддын астына разряд болгондой кылып)
@@ Строка 39: / Строка 39: @@
-<div class="blocktext">Мисалы. 2,064 ∙ 0,05. Биринчи бүтүн көбөйтүп алабыз   2064 ∙ 5 = 10 320. Биринчи көбөйтүүчүдө  үтүрдөн кийин үч белги, а экинчиде - эки. Демек үтүрдөн кийин беш белги болушу керек. Аны оң тараптан баштап бөлөбүз 0,10320 ны алабыз. Бөлчөктүн акырында турган нолду алып таштасак болот, анда: 2,064 ∙ 0,05 = 0,1032 келип чыгат.</div>
+<div class="blocktext">Мисалы. 2,064 ∙ 0,05. Биринчи бүтүн көбөйтүп алабыз   2064 ∙ 5 = 10 320. Биринчи көбөйтүүчүдө  үтүрдөн кийин үч белги, а экинчиде - эки. Демек үтүрдөн кийин беш белги болушу керек. Аны оң тараптан баштап бөлөбүз 0,10320 ны алабыз. Бөлчөктүн акырында турган нөлдү алып таштасак болот, анда: 2,064 ∙ 0,05 = 0,1032 келип чыгат.</div>
-Эскертме: үтүрдү койгонго чейин нолду алып таштоого  болбойт!
+Эскертме: үтүрдү койгонго чейин нөлдү алып таштоого  болбойт!
 '''Ондук бөлчөктөрдү бөлүү'''

← Предыдущая		Версия 09:10, 15 июля 2018
Строка 1:		Строка 1:
−	~~__NOTOC__~~
	<div class="row mat-bg">		<div class="row mat-bg">
	<div class="maintext math-back math-bg large-8 medium-7 columns"> <!-- Page Content -->		<div class="maintext math-back math-bg large-8 medium-7 columns"> <!-- Page Content -->