KR:Математика: Натуралдык сандар - История изменений

Admine2 в 08:50, 22 октября 2018

2018-10-22T08:50:07Z

Msu05 в 09:20, 2 сентября 2018

2018-09-02T09:20:00Z

Msu05 в 08:55, 2 сентября 2018

2018-09-02T08:55:33Z

Admine2: /* Библиография */

2018-08-23T13:28:04Z

‎Библиография

Azim в 07:07, 19 августа 2018

2018-08-19T07:07:39Z

Msu05: /* Натуралдык сандар */

2018-08-07T15:22:55Z

‎Натуралдык сандар

Azim: /* Полезные ссылки */

2018-08-07T13:19:16Z

‎Полезные ссылки

Azim: /* Кыргыздардын өлчөө жана эсеп системалары */

2018-08-07T13:18:22Z

‎Кыргыздардын өлчөө жана эсеп системалары

Azim: /* Натуралдык сандар */

2018-08-06T02:51:59Z

‎Натуралдык сандар

Admine2 в 08:06, 15 июля 2018

2018-07-15T08:06:32Z

@@ Строка 168: / Строка 168: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Натуральные числа/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Mathematic/Kyr/Натуральные числа/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Натуральные числа}}

@@ Строка 3: / Строка 3: @@
 {{Якорь|Башталышы}}
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Derevo natural numbers.gif|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Derevo_natural_numbers_kyrg.gif|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Дерево_натуралдык_сан.gif|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Derevo_natural_numbers_kyrg.gif|400px]]}}</div>
 <br>
@@ Строка 15: / Строка 15: @@
 Натуралдык сандарды ар кандай өлчөө бирдиктерин туюндурууда да колдонобуз: узундук, аянтты, убакытты, ылдамдыкты. Натуралдык сандардан сырткары да биз 0 (нөл) санын да билебиз. Эсептөө учурунда нөл санын колдонбойбуз, ал “эч нерсе эмес” деп белгиленет. Ошондуктан 0 (нөл) саны натуралдык сан эмес!
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Натуральный_ряд_чисел_на_кырг_языке.mp4|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Ryad_natural_numbers_kyrg.mp4|400px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Натуральный_ряд_чисел_на_кырг_языке.mp4|400px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Ryad_natural_numbers_kyrg.mp4|400px]]}}</div>
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />
@@ Строка 27: / Строка 27: @@
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Натуральные числа др кырг.gif|600px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Natural_numbers_kyrg.gif|600px]]}}</div>
-<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Натуральные числа др кырг.gif|600px]]}}</div>
+<div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Natural_numbers_kyrg.gif|600px]]}}</div>
 Тиричиликте “бирдин үчү” түшүнүгү менен анча көп эмес буюмдарды санашкан. Мисалы, эки-үч, үч-төрт, беш-алты Анын чакан үйүнүн төрүндө бирдин үчү болуп олтурушкан кишилер. Бирдин үчү эле малы бар. (үч — төрт, беш — алты баш малы бар).
@@ Строка 86: / Строка 86: @@
 *Ал эми Грецияда “13” санын эгерде жуманын шейшемби күнүнө туш келсе гана бактысыз деп айтышат экен. Италияда 17-сандын жума күнгө туш келгенинен чочулашат экен. А Нидерландиялык эсепчилер 13-сан күнү жол кырсыгы аз каталат экен, анткени ал күнү адамдар кылдат, жыйынчактуу алып жүрүшөт дешет.
-{{center|[[Файл:Бактысыз_сандар.jpg|450px]]}}
+{{center|[[Файл:Unhappy_numbers_kyrg.jpg|450px]]}}
 * Алп сандар.  Чоң сандарды алгачкылардан болуп санаганды үйрөнгөндөрдөн болуп байыркы грек математиги Архимед болгон экен. Ал сандын аталышы болгон, бирок ал санды белгилей алган эмес. Гений математик Архимед нөлгө чейин ойлоно алган эмес. Алгач жолу нөл саны мындан 2 миң жыл мурун вавилондуктар тарабынан ойлонуп табылган. Арийне биринчи жолу сандын аягына коюп жазуу мындан бир жарым миң жыл мурун Индияда ойлоп табышкан. Нөл тогуз санарипке кошулуп жазыла баштагандан тартып ошол он санариби менен канчалык алп сан болгонуна карабай белгиленип жазыла башталаган.
@@ Строка 112: / Строка 112: @@
 октиллионов – 1 нониллион
-{{center|[[Файл:Гугол.png|100px]]}} - бир 1диги бар жүз нөл камтыган сан.
+{{center|[[Файл:Gugol.png|100px]]}} - бир 1диги бар жүз нөл камтыган сан.
-{{center|[[Файл:Гуголплекс.png|100px]]}} - 1диги жана бир гугол нөлү бар сан.
+{{center|[[Файл:Gugolplex.png|100px]]}} - 1диги жана бир гугол нөлү бар сан.
 Гугол, гуголплекс сандарын америкалык математик Эдравр Каснер жана анын жээни Милтон Сиротта тарабынан ойлонуп табылган. </div>
-{{center|[[Файл:Алп сандар.jpg]]}}
+{{center|[[Файл:Alp_numbers.jpg]]}}
@@ Строка 126: / Строка 126: @@
 Санарип – бул тиги же бул санды жазууда колдоно турган белгилердин системасы экенин эстен чыгарбоо МААНИЛҮҮ. Баардык сандар санариптерден турат. Санариптер менен сандар ар түрдүү эсептөө системаларында ээлеген ордуларына жараша ар башка маанини туюндурат, анткени бул түшүнүктөрдүн баарын адам баласы ойлоп тапкан.
-{{center|[[Файл:Терминология_1.jpg]]}}
+{{center|[[Файл:Terminology_1.jpg]]}}
 </p>
@@ Строка 138: / Строка 138: @@
 Келгиле, силердин натуралдык сандарды туура окуп жана жаза ала турганыңарды текшерели? Жат жазуунун аягында силерди жагымдуу сюрприздер күтөт.
-{{center|[[Файл:МдЧтение натчисел на кыргызском языке.mp4]]}}
+{{center|[[Файл:Read_natural_numbers_kyr_1.mp4]]}}
 </div>
@@ Строка 150: / Строка 150: @@
 Сандарды жазууда санариптер колдонулат, сан бир санариптен турса бир маанилүү, эки санариптен турса – эки маанилүү деп аталат. Мындай сандарды окуу жеңил болот. Ал эми жазууда үчтөн көп санариптен туруп калса эмне кылуу керек?
-{{center|[[Файл:Как_прочитать_число_на_кыргы_яз.gif]]}}
+{{center|[[Файл:Sandardy_kantip_okush_kerek.gif]]}}
 </div>

@@ Строка 3: / Строка 3: @@
 {{Якорь|Башталышы}}
-<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Дерево_натуралдык_сан.gif|400px]]}}</div>
+<div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Derevo natural numbers.gif|400px]]}}</div>
 <div class="hide-for-large-up">{{center|[[Файл:Дерево_натуралдык_сан.gif|400px]]}}</div>

@@ Строка 163: / Строка 163: @@
 {{center|[[Файл:MATEMATIKA_10.mp4|start=1]]}}
 </div>
 </div>
 {{lang|Математика: Натуральные числа}}

@@ Строка 7: / Строка 7: @@
 <br>
-Биз кандайдыр бир нерсеге же кимдир бирөөлөргө  сөздөрдүн жардамы менен өзүбүздүн сезимдерибизди, эмицияларыбызды жана мамилебизди билдире алабыз.   Бири-бирибизге кайрылышып сүйлөшүү учурунда сөздөрдү пайдаланабыз. Математикада сөздөр менен эле эмес сандар менен да туюндура ала турган өзүнүн тили бар. Байыркы адамдарда таштан жасалган балта жана ошондой эле малдын терисинен жасалган кийимден башка эч нерсе болгон эмес, ошондуктан алар санай алышкан эмес. Бара бара алар жаныбарларды үйрөтүшүп, жерлерди өздөштүрө башташкан, ошентип аларда соода-сатык жүрө баштаган. Мын бул жерде эсепсиз эч нерсе жүргөн эмес. Алгач алар манжаларынын жардамы менен санашкан. Бир колунун манжалары жетпей калганда экинчи колунун манжалары менен санай башташкан, а эгерде андан ары дагы санай турган болушса эки колдорунун манжалары жетпей калса буттарынын дагы манжаларын пайдаланышкан. Эсеп, санактын зарылчылыгы адамдарды эсептөөнүн, саноонун башка дагы эталондорун пайдаланууга мажбурлаган. Салыштырмалуу өтө чоң сандагы сандарды жазууда жаңы идея болгон белгинин жаңы нугун пайдалана башташкан. Жазуу мүмкүнчүлүгүнүн өнүгүүсү менен сандарды туюнтуунунун мүмкүнчүлүктөрү да ошончолук кеңейе баштаган. Алгач сандарды белгилөө материалдарга түшүрүлүп сызыкча белгиси менен белгиленип жазылган(папирус, чопо тактачасы ж.б.у.с.). Андан кийинчерээк чоң сандар үчүн башка белгилер киргизиле баштаган. Ошентип жарыш түрүндө жазуулар өнүгүүсү менен кошо эле натуралдык сандардын түшүнүгү оозеки түрдө атайын белгилер менен белгиленип (жазуу түрүндө) киргизилине баштаган.
+Биз кандайдыр бир нерсеге же кимдир бирөөлөргө  сөздөрдүн жардамы менен өзүбүздүн сезимдерибизди, эмоцияларыбызды жана мамилебизди билдире алабыз. Бири-бирибизге кайрылышып сүйлөшүү учурунда сөздөрдү пайдаланабыз. Математикада сөздөр менен эле эмес сандар менен да туюндура ала турган өзүнүн тили бар. Байыркы адамдарда таштан жасалган балта жана ошондой эле малдын терисинен жасалган кийимден башка эч нерсе болгон эмес, ошондуктан алар санай алышкан эмес. Бара бара алар жаныбарларды үйрөтүшүп, жерлерди өздөштүрө башташкан, ошентип аларда соода-сатык жүрө баштаган. Мын бул жерде эсепсиз эч нерсе жүргөн эмес. Алгач алар манжаларынын жардамы менен санашкан. Бир колунун манжалары жетпей калганда экинчи колунун манжалары менен санай башташкан, а эгерде андан ары дагы санай турган болушса эки колдорунун манжалары жетпей калса буттарынын дагы манжаларын пайдаланышкан. Эсеп, санактын зарылчылыгы адамдарды эсептөөнүн, саноонун башка дагы эталондорун пайдаланууга мажбурлаган. Салыштырмалуу өтө чоң сандагы сандарды жазууда жаңы идея болгон белгинин жаңы нугун пайдалана башташкан. Жазуу мүмкүнчүлүгүнүн өнүгүүсү менен сандарды туюнтуунунун мүмкүнчүлүктөрү да ошончолук кеңейе баштаган. Алгач сандарды белгилөө материалдарга түшүрүлүп сызыкча белгиси менен белгиленип жазылган(папирус, чопо тактачасы ж.б.у.с.). Андан кийинчерээк чоң сандар үчүн башка белгилер киргизиле баштаган. Ошентип жарыш түрүндө жазуулар өнүгүүсү менен кошо эле натуралдык сандардын түшүнүгү оозеки түрдө атайын белгилер менен белгиленип (жазуу түрүндө) киргизилине баштаган.
 ==Натуралдык сандар==
 Сандар өтө көп болгондуктан математиктер аларды бир нече топторго бөлүштүрүшкөн. Алардын эң кичинеси болуп  - натуралдык сандар. Алардын жардамы менен биз буюмдардын санын айта алабыз, ошондой эле буюмдардын көптүгүнүн катар номурун да айта алабыз. Айталы, үйдүн алдында канча дарак өсүп тураганын эсептесек болот. А эгерде дене тарбия сабагын эсибизге сала турган болсок, мугалимдин айтканы боюнча, менимче баарыбыз тең эле катар тизилип турган ордубузду эч кыйналбай эле айта алат болушубуз керек.
@@ Строка 133: / Строка 133: @@
 <div class="shadow radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
 <div class="row">
-<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Математикалык жатжазуу «Натуралдык сандарды окуу»</div>
+<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Математикалык жат жазуу «Натуралдык сандарды окуу»</div>
 </div>
-Келгиле, силердин натуралдык сандарды туура окуп жана жаза ала турганыңарды текшерели? Жатжазуунун аягында силерди жагымдуу сюрприздер күтөт.
+Келгиле, силердин натуралдык сандарды туура окуп жана жаза ала турганыңарды текшерели? Жат жазуунун аягында силерди жагымдуу сюрприздер күтөт.
 {{center|[[Файл:МдЧтение натчисел на кыргызском языке.mp4]]}}

@@ Строка 51: / Строка 51: @@
 ''Ченөө''' — бир чоңдуктун (ченелүүчү, өлчөнүүчү) бирдей түрдөгү башка чоңдукка карата катышын аныктоо үчүн баардык катышуучулар тарабынан бирдик катары техникалык каражаттарда сакталган (ченөө каражаттары), амалдардын көптүгү.
-==Полезные ссылки==
+==Пайдалуу шилтемелер==
-«Мен арифметикада мындан да шумдуктуудай болгон бул эки сандан башка планетардык, же башка тил менен айтканда сыйкырдуу башка сандарды билбейм” – деп сандардын теориясын түзүүчүлөрдүн бири болгон белгилүү француз математиги Пьер де Ферма жазган.  Табигый сулуулугу менен арбалткан, ички гармониясы толук, бирок мурункудай эле мүмкүн болбогондой, көптөгөн сырлары менен өзүнө тарткан. Өзүбүздүн жашообузда ар бирибиз бул сандар менен кездешебиз. Мектеп программасынын курсу мындан аркы жашоо мүнөзү мунсуз элестетүү мүмкүн эмес. “Сыйкырдуу сандар” изилдөө ишинде мындан да тереңирээк окуй алабыз.   [Электрондук ресурс] // Педагогический журнал "Коллеги" Интернет-портал "Детство-kz", 2017 http://collegy.ucoz.ru/publ/89-1-0-3365. (кайрылуу датасы: 20.11.2017)
+«Мен арифметикада мындан да шумдуктуудай болгон бул эки сандан башка планетардык, же башка тил менен айтканда сыйкырдуу башка сандарды билбейм” – деп сандардын теориясын түзүүчүлөрдүн бири болгон белгилүү француз математиги Пьер де Ферма жазган. Табигый сулуулугу менен арбалткан, ички гармониясы толук, бирок мурункудай эле мүмкүн болбогондой, көптөгөн сырлары менен өзүнө тарткан. Өзүбүздүн жашообузда ар бирибиз бул сандар менен кездешебиз. Мектеп программасынын курсу мындан аркы жашоо мүнөзү мунсуз элестетүү мүмкүн эмес. “Сыйкырдуу сандар” изилдөө ишинде мындан да тереңирээк окуй алабыз.   [Электрондук ресурс] // Педагогический журнал "Коллеги" Интернет-портал "Детство-kz", 2017 http://collegy.ucoz.ru/publ/89-1-0-3365. (кайрылуу датасы: 20.11.2017)
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />

@@ Строка 39: / Строка 39: @@
 ''Эсепсиз жылкы болуптур .''
-''Количество их равнялось двум санга.''
+Мында карасак, бул түшүнүк так бир санды туюнткан эмес, бирок өзүнүн маанисинде кыйынчылык менен түшүнө тургандай, татаалданткан эсептөөнүн ар кандай системаларын колдонуу менен сүрөттөгөн. Ондук эсептөө системалары менен эле бирге он экилик эсептөө системаларын да колдонушкан, аны объектилердин ар кандай класстарына бөлүштүрүүдө, дененин – бөлүктөрүн саноодо колдонушкан. Мындай эсептөөнүн ар кандай системаларын колдонуу практикалык өңүттө татаал болгон, арийне жакындатып айтууда колдонуу ыңгайлуу болгонун сүрөттөшөт.
 <div class="light" style="float:right;>[[#Башталышы|Башталышына]]</div><br clear=all />

@@ Строка 13: / Строка 13: @@
 Демек, биз силер менен эсептөөдө же санак учурунда пайдаланган сандарды натуралдык сандар деп айтат экенбиз. Аларды латын тамгасынын жардамы менен N деп белгилейбиз.
-Натуралдык сандарды ар кандай өлчөө бирдиктерин туюндурууда да колдонобуз: узундук, аянтты, убакытты, ылдамдыкты. Натыралдык сандардан сырткары да биз 0 (нөл) санын да билебиз. Эсептөө учурунда нөл санын колдонбойбуз, ал “эч нерсе эмес” деп белгиленет. Ошондуктан 0 (нөл) саны натуралдык сан эмес!
+Натуралдык сандарды ар кандай өлчөө бирдиктерин туюндурууда да колдонобуз: узундук, аянтты, убакытты, ылдамдыкты. Натуралдык сандардан сырткары да биз 0 (нөл) санын да билебиз. Эсептөө учурунда нөл санын колдонбойбуз, ал “эч нерсе эмес” деп белгиленет. Ошондуктан 0 (нөл) саны натуралдык сан эмес!
 <div class="show-for-large-up">{{center|[[Файл:Ряд натуральных чисел.mp4|400px]]}}</div>

← Предыдущая		Версия 08:06, 15 июля 2018
Строка 1:		Строка 1:
−	~~__NOTOC__~~
	<div class="row mat-bg">		<div class="row mat-bg">
	<div class="maintext math-back math-bg large-8 medium-7 columns"> <!-- Page Content -->		<div class="maintext math-back math-bg large-8 medium-7 columns"> <!-- Page Content -->