KR:География: Түндүк Америка - История изменений

Admine2 в 08:06, 22 октября 2018

2018-10-22T08:06:12Z

Msu02: Северная Америка kg10 kartinki

2018-09-23T11:55:48Z

Северная Америка kg10 kartinki

Admine2 в 10:51, 1 сентября 2018

2018-09-01T10:51:48Z

Admine2: /* Адабияттар */

2018-08-24T05:14:33Z

‎Адабияттар

Msu02: Северная Америка kg8 картинки

2018-08-16T10:28:02Z

Северная Америка kg8 картинки

Msu02: Северная Америка kg7 текст

2018-08-16T10:13:55Z

Северная Америка kg7 текст

Внесённые изменения

Msu02: изменено

2018-08-01T04:24:18Z

изменено

Msu02: 6

2018-07-30T12:10:27Z

Admine2 в 15:06, 14 июля 2018

2018-07-14T15:06:26Z

Admine2: Новая страница: «{{Якорь|Начало}}
== Түндүк Америка ==

2018-07-14T07:26:12Z

Новая страница: «{{Якорь|Начало}} <div class="row geo-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns"> == Түндүк Америка == <div c…»

Новая страница
{{Якорь|Начало}}
<div class="row geo-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns">

== Түндүк Америка ==
<div class="row">
<div class="large-12 large-centered columns">
''Түндүк Америка үч океан менен курчалып турат, толугу менен эки жарым шарда жайгашкан-Түндүк жана Батыш. Аянты аралдары менен 24,2 млн км² - дүйнөдө үчүнчү орунда турат. Аралдары террирориясынын 1/6 түзөт.Өзгөчө Кариб бассейниндеги аралдар аянты боюнча айырмаланып турат. Дүйнөдөгү эң ири Канада Арктикалык архипелагы. Эң ири аралы Гренландия(2,2 млн км²ка жакын). Түндүк Американын рельефине муз каптоо чоң таасирин тийгизген.''

{{center|[[file: Severnaia_Amerika kg.mp4|500px|Түндүк Америка]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Америка</div>
</div>
</div>
== Түндүк Американын географиялык абалы жана изилдөө тарыхы ==

'''Географиялык абалы'''

Түндүк Американын эң түндүк четки точкасы Мерчисон тумшугу (71°50' т. к.)., түштүгүндөгү четки точкасы Марьято тумшугу. Түндүк Американы түндүгүнөн Түндүк Муз океаны, чыгышынан Атлантика, батышынан Тынч океаны чулгайт. Түндүк Американын курамына көптөгөң аралдар кирет: Ньюфаундленд, Гренландия, Алеут жана Багам аралдары. Континенттин аянты жалпы аралдары менен 25 миң. км<sup>2</sup>. (16% жалпы кургактыктын). Жалпы жээгинин узундугу – 75.4 миң. км<sup>2</sup>.

'''Материкти изилдөө тарыхы'''

ХV кылымдын аягында испаниялык деңиз түзүүчүсү Христофором Колумб жолдоштору менен Түндүк Американын жээктерине чейин жетип Индияга жол ачтым деп ойлогон. Ошол мезгилден баштап өздөштүрүлө баштаган.

Христофор Колумбка чейин эле Х кылымда нормандиялык саякатчы жолдоштору менен Гренландиянын түштүгүнө жана азыркы жээктерине чейин жеткен.

Бирок жаңы жерлерди колониялаштыра алган эмес. Нормандиялыктар континенттин тундүгүндөгү татаал жаратылыш шарттарына дуушар болушкан. Бул аймактын мындай катаал шары жана Европадан алыстыгы аларды коркуткан.

Христофор Колумбдун жаңы жерлерди ачышынан кийин дагы төрт жолу Америкага саякат жасалган. ХVI кылымдын аягында испаниялыктар түндүк америкалык жерлерди колониялаштырып баштаган.

Кылымдын жарымында белгилүү деңиз Жак Картье Канаданын жээгине жеткен, Канаданын азыркы атын берген. Испаниялык экспедитор,бул аймактын тушүмдүү жерлерин басып алам деп жергиликтүү элдери-индеец тер менен каршылашкан

Түндүк Американы өздөштүргөн деңиз сүзүүчүлөрүАлександр Макензи,Джон Дэвис, Вильям Баффин, Генри Гудзон болгон. Алардын изилдөөлөрүнүң негизинде континеттин Тынч океан жак жээктери изилденген.

Жаңы континенттин ачылышы Европалыктар үчүн жашоодогу бурулуш болгон. Европалык көптөгөн деңиз сүзүүчүлөрү жаңы аймактарды өздөштүрүү максатында деңиз экпедицияларына чыгышкан. ХVIII кылымдын башында Түндүк Американын бардык региондору ачылган, Алясканын Тынч океан жээктеринен башкасы.Материкти изилдөөдө орус саякатчыларынын салымы чоң. Григорий Шелиховдун экспедициясынан кийин Орус Америкасы деп аталган-Аляска ачылган. ХVIII кылымдын ортосунда биринчи орустар бара баштаган.

{{center|[[file: Северная Америка.История исследования.mp4|500px|Түндүк Американы изилдөө тарыхы.]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американы изилдөө тарыхы</div>

<br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
== Түндүк Американын жаратылышы ==

'''Аризона штатындагы Чоң Каньон'''

Түндүк Американын бирден бир визиттик карточкасы, Чоң Каньон Аризон штатынын территориясында жайгашкан. Анын узундугу 445 километр, туурасы– 29 километрге жетет, тереңдиги– 1800 метр. Колорадо дарыясы, өзүнүн атына окшош бөксө тоо менен агат , агымында ири өлчөмдөгү каньонду пайда кылат, 6 миллион жылдан бери аскалуу тоо тектеринде каньонду пайда кылууну улантып келет. Анын пайда болушуна жаан-чачын жана шамал жардам берет.

{{center|[[file: Гранд Каньон.jpg|500px| Гранд Каньон]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Гранд Каньон</div>

Кинг-Кэньон улуттук паркы менен '''Секвойя''' бирдиктүү атайын бөлүнгөн улуттук парк катары эсептелет. Калифорниянын чыгышындагы уникалдуу корголуучу территориясынын өзгөчөлүгү реликт токой массивинде. Ал Сьерра-Невада кырка тоосунун туштүк капталын тосуп турат. Ушул аймакта гана дүйнөдөгү жаш токойлордун бөлүгү жайгашкан. Гигант секвойянын узундугу 100метрге жетет жана 3 миң жылга чейин жашайт.

{{center|[[file: Национальный парк Секвойя.jpg|500px|Улуттук парк Секвойя]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Улуттук парк Секвойя</div>

'''ЮНЕСКОНУН''' дүйнөлүк мурас объектиси '''Йе́ллоустон''' 1872 жылы дүйнөдөгү биринчи улуттук парк болуп негизделген.

{{center|[[file: Йеллоустон.jpg|500px| Йеллоустон]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Йеллоустон</div>

'''Монументтердин өрөөнү''' – бул территорияны Эстеликтердин өрөөнү деп аташат. Тоолордон калган калдыктар ар кандай фигураларды пайда кылат. Анизон жана Ютанын чек араларында геологиялык укмуштуу түзүлүштөр бар. Кызыл кумдуу аскалар Колорада бөксө тоосунун өрөөнүндө таралган. Алар скульптордун катып калган ар кандай монументти элестетет.

{{center|[[file: Долина Монументов.jpg|500px| Долина Монументов]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Монументердин өрөөнү</div>

'''Мамонт үңкүрү''' – бул уңкүрдүн эч кандай мамонттор тиешеси жок. Англиялык «mammoth» деген сөзү үңкүргө карата эле ири деген мааниде аталган Аппалачи тоолорунун батыш этегиндеги Флинт кырка тоосунун акиташ тегинде пайда болгон. үңкүрдө 225 өткөөл, 47 кумпа, 23 терең шахта бар экени аныкталып, алардын жалпы уз. 74 кмден ашык, тереңдиги 300 м. Жыл сайын спелеогологдор бир нече жаңы жолдорду ачат. Учурдагы узундугу 587 км.Жылдан жылга спелеологи Мамонт үңкүрүн изилдеп улам жаңы карстык системаларды табууда.

{{center|[[file: Мамонтова пещера.jpg|500px| Мамонтова пещера]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Мамонт үңкүрү</div>

<br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
== Чарбасы жана экологиясы ==

АКШ жана Канада дүйнөдөгү эң өнүккөн мамлекеттерден. Чоң жети мамлекеттин катарына кирет. Ошону менен бирге АКШ-эң экономикалык кубаттуу, согуштук саясий дүйнөлүк потенциал катары эсептелет. Дүйнөлүк өнөр жайдын 20%, дүйнөлүк тамак-аштын 15%, дүйнөлүк сооданын 15% туура келет. АКШы континенттин лидери жана дүйнөлүк чарбанын алдыңкысы, бардык өнөр жай, илимди көп талап кылуучу өнөр жай тармактары бар. Ошондой эле автомобиль куруу, авиакосмостук, электрондук, органикалык синтез өнөр жай тармактары алдыңкы орунда ж.б.

{{center|[[file: Severnaia_Amerika_Rel_ef kg.mp4|500px|Түндүк Американын чарбалык малекеттерине мүнөздөмө.]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын чарбалык малекеттерине мүнөздөмө.</div>

<ul class="large-block-grid-2 small-block-grid-1">
<li>{{center|[[file: Тундук Американын импорту.jpg|450px| Тундук Американын импорту]]}}</li>
<li>{{center|[[file: Тундук Американын экспорту.jpg|450px| Тундук Американын экспорту]]}}</li>
</ul>

АКШнын жана Канаданын экономикасында чечүүчү ролду ири ТУК ээлейт. Алардын ичинен эң кубаттуулары «Дженерал Моторс», «Форд», «Эксон», «Дженерал Электрик», «Кока-Кола», «ИБМ», «Майкрософт», «Филип Моррис »,« АТТ »,« Интел »жана башкалар.

Жыл сайын АКШ на 55 млн.го жакын туристер келип турат, Канадага — 19 млнго жакын турист келет. Чет өлкөлүк туристерден түшкөн киреше боюнча АКШ дүйнөдө биринчи орунду ээлейт. 100 млрд. долл арга жакын киреше түшөт, АКШда ички туризм жакшы өнүккөн. Жылына 160 млн. америкалыктар автомобиль менен саякатташат.АКШнын түндүк региону жогорку өнөр жайлуу. Айыл чарбасында негизги орунду дан чарбасы түзөт. Техникалык өсүмдүктөрдөн (пахта, кант кызылчасы, тростник, соя. тамеки ж.б) өстүрүлөт. Мал чарбасы традициялык эт багытында багылат. Ошону менен бирге АКШ дүйнөдөгү ири өндүрүштүк эмес тейлөө, туристик-рекреациялык чөйрөсү боюнча өзгөчө орунду ээлейт.

<br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
== Мамлекеттери жана элдери ==

Түндүк Американын жергиликтүү элдери- индейцтер, эскимостор, алеуттар. Алар Түндүк Америкага Азиядан өткөн монголоид рассасындагы элдер. Европадан келгендер жергиликтүү элдердин жерлерин тартып алышып, аларды жашоо шартка ыңгайсыз жерлерге жашаганга мажбур кылган. Азыр Түндүк Америкада 400 млн. жалпы калктын ичинен индейцтердин саны 20 млн. адам.

<ul class="large-block-grid-2 small-block-grid-1">
<li>{{center|[[file: Население Северной Америки.mp4|450px|Түндүк Американын калкы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын калкы</div></li>
<li>{{center|[[file: Заселение Северной Америки европейцами кг.jpg|330px|Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы</div></li>
</ul>

Материктин азыркы кездеги негизги калкын европалыктардын укум тукумдары түзөт. Алар ''Великобританиядан'' жана ''Франциядан'' (''АКШына'' жана ''Канадага''), ошондой эле— ''испаниялыктар'' (''Мексика'' жана ''Борбордук Америка'' мамлекеттерине) отурукташкан. Материктин калкынын көпчүлүк бөлүгү ''франкоканадалыктар''— французча, Мексиканын жана Борбордук Американын жашоочулары- испан тилинде сүйлөшөт. Мексиканын территориясындагы айрым индейцтер өз тилдерин сактап калган. Түндүк Америкада 20 млндон ашык негрлер-Африкадан алынып келинген, плантацияларда иштеген кулдар болгон. Негрлердин көпчүлүгү АКШ нын ''Карибассейниндеги'' мамлекеттеринде жашайт. Алар англис тилинде сүйлөшүп официалдуу америкалык улуттун калктын түзөт. Борбордук Америкада жана Кариб деңизиндеги аралдарда аралаш элдер ''көп-метистер'' жана ''мулаттар''.

Материктин территориясында калк бирдей отурукташкан эмес. Калктын жыштыгыы Кариб деңизинде жана Борбордук Американын материктик жагында өтө жогору. Калктын жыштыгы 1км.кв.ка200 адамдан ашык отурукташкан. Бул территорияларды байыркы убакта индейцтер (ацтектер, майялар)тарабынан жакшы өздөштүрүлүп өнүккөн мамлекетти түзгөн.

''Улуу көлдөрдүн'' айланасындагы территориялар-экинчи калктын жыштыгы жогорку бөлүгү. Тынч океандын жээктеринде айрыкча АКШ территориясында калктын жыштыгы өтө жогору.

{{center|[[file: Политическая карта.jpg|300px|Түндүк Американын саясий картасы]]}}
<div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын саясий картасы</div>

Түндүк Американын мамлекеттери экономикалык деңгээли боюнча ар түрдүү. АКШты континентеги өнүккөн өлкө гана эмес дүйнөдөгү экономикасы эң жогору өнүккөн мамлекет. Бул мамлекеттин территориясы үч бөлүктөн турат: негизги материктик бөлүгү, Аляска жана Гавай аралдары. Материктин түндүгүндө экономикасы өнүккөн – Канада мамлекети жайгашкан. 1959-жылы Түндүк Америкада социалистик багыттагы Куба Республикасы түзүлгөн. Мексика жана Борбордук Америка – өнүгүп келе жаткан мамлекеттер. Бул мамлекеттер мурунку испаниянын колониясы болгон, мурунку кылымда көз карандысыздыкка жетишкен, бирок экономикалык жактан АКШна көз каранды болгон. Борбордук Американын жана Кариб бассейниндеги аралдык 20 мамлекеттен экономиакасы өнүккөн-Мексика мамлекети. Кариб деңизиндеги анча чоң эмес аралдар АКШнын,Великобританиянын, Франциянын ээлигинде. Гренландия аралы Данияга тиешелүү, өз алдынча башкарууга жетишкен.

<br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
== Пайдалуу шилтеллмелер ==
{{bib|[https://sites.google.com/site/geografiamaterikovistran/classroom-news/severnaa-amerika Северная Америка]}}
{{bib|[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F Северная Америка — статья из Большой советской энциклопедии]}}
{{bib|[http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004100/index.shtml Вся информация о Северной Америке]}}
{{bib|[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/250#%D0%A1%D0%95%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9A Географическая энциклопедия: СЕВЕРНАЯ АМЕРИКА]}}
{{bib|[http://www.amerika.org.ua/na/ СЕВЕРНАЯ АМЕРИКА]}}

== Сөздүк==
:{{bib|'''Түндүк Америка''' – толугу менен түндүк жана батыш жарым шарда жайгашкан жана эски дүйнө бөлүктөрүнөн океандар менен бөлүнүп турат.}}
:{{bib|'''Вест-Индия''' - Вест-Индия регионунун атын биринчи европалык деңиз сүзүүчүсү берген. Индияга бардым деген жаңылыштык боюнча атаган. Анткени Европадан батышка багыт алышкан. Ушундан баштап Американын жергиликтүү элдери-индейцтер деп аталган. Бирок Вест-Индияны Батыш Индиядан айырмаласа болот-булар ар башка региондор. Бирок «Вест-Индия» которгондо «Батыш Индия». }}
:{{bib|'''Улуу көлдөр''' – улуу көлдөргө беш көл кирет: Верхнее, Гурон, Мичиган, Эри и Онтарио, айрым убактарда Сент-Клэр көлүн киргизип жүрүшөт. Алар эң чоң Жер шарыындагы таза суунун группасын түзөт(жалпы аянты 244 106 км², жалпы көлөмү 22 671 км³), 21 % кургактыктагы таза сууну (84 % Түндүк Америкадагы таза суунун запасын ) түзөт.}}
:{{bib|'''Чоң Туздуу көл''' – суу агып чыкпаган көл, туздуулугу өзгөрүлөт: 2500 до 6000 км<sup>2</sup> жана 137 ден 300% }}
:{{bib|'''Миссисипи менен Миссури''' – узундугу боюнча дүйнөдөгү үчүнчү дарыя (6240км) ал эми бассейндин аянты (3,3 млн км<sup>2</sup>). }}
:{{bib|'''Мак-Кинли''' - Түндүк Американын бийик точкасы (6194м) Кордильердеги Аляска кырка тоосунда. . }}
:{{bib|'''Өлүк өрөөнү'''- Кордильердин эң төмөнкү точкасы (86 метр деңиз денгээлинен төмөн).}}

<br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
== Адабияттары ==
* {{bib|Вся информация о Северной Америке. http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004100/index.shtml}}
* {{bib|Северная Америка — статья из Большой советской энциклопедии. (Общие сведение)}}
* {{bib|Список государств и зависимых территорий Северной Америки}}
* {{bib|Зубарев В. Г., Тюрин Е. А., Бутовский А. Ю. ::: История древней Центральной и Южной Америки ::: Зубарев В. Г.(Источники древней истории Южной Америки)}}
* {{bib|Хозяйство и экология Северной Америки https://sites.google.com/site/geografiamaterikovistran/classroom-news/uznaa-amerika/hozajstvo-ekologiceskie-problemy}}
</div>


<div class="large-4 medium-5 columns">

<div class="shadow radius sbstyle">
<div class="row">
<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">5 кызыктуу факт Түндүк Америка</div>
</div>
<div class="row">
<div class="large-9 medium-5 small-9 large-centered medium-centered small-centered columns style="text-align:center; text-indent:0px;">[[файл:5 интересных фактов о Северной Америке.mp4|220px|]]</div>
</div>
</div>


<div class="shadow radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
<div class="row">
<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Канаданын жээгинде укмуштуу шаркыратма мезгил мезгили менен суусунун багытын өзгөртүп турат.</div>
</div>
''Ал Сент –Джон дарыясында Фанди булуңу анын бийиктиги 18метр. Шаркыратма дарыя бири бирин көздөй жылат. Приплыв башталганда шаркыратма жана дарыя бири бирин көздөй агат.
''</div>


<div class="shadow radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
<div class="row">
<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Тема боюнча тест "ТүндүкАмерика"</div>
</div>
<quiz display = simple shuffleanswers=true >
{Түндүк Америкада рельефтин кайсы формасы басымдуулук кылат:
|type="()"}
- Тоолор
+ Түздүктөр
- Ойдуңдар
- Бөксө тоо

{Кордильердин эң бийик чокусу
|type="()"}
- Логан
- Орисаба
+ Митчелл
- Мак-Кинли

{Борбордук Американын элдери Европага тартуулаган:
|type="()"}
- Жүгөрү
- Апельсин
+ Помидор
- Пахта

{Калктын саны боюнча эң ири шаар:
|type="()"}
- Нью-Йорк
+ Мехико
- Вашингтон
- Лос-Анжелес

{Арктикалык жана тропикалык аба массаларынан материктин түздүгүндөгү шамалдын күчү:
|type="()"}
+ Метель
- Ураган
- Торнадо
- Смерч
</quiz>
</div>


<div class="shadow radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
<div class="row">
<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Викторина</div>
</div>
''Туура жолду тапкыла:''
* Нью-Йорк – АКШнын борбору.
* США –бирден бир дүйнөдөгү өнүккөн мамлекет.
* Колорадо дарыясынын Каньону ар башка боёктогу капталдарга ээ.
* Скунс – Мексиканын укмуштуу жаныбары.
* Йоллоустон улуттук паркы – дүйнөдө экинчи, 1872 жылы негизделген.
* Канадада эки мамлекеттик тил – английский и французский.
* Куба, Ямайка, Гватемала, Коста-Рика жана башка малекеттер БорбордукАмерикада.
</div>
</div>
{{lang|География:Северная Америка}}
[[Category:География]]
[[Category:Средняя Школа]]

@@ Строка 201: / Строка 201: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Geographic/Kyr/Северная Америка/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Geographic/Kyr/Северная Америка/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div>

@@ Строка 5: / Строка 5: @@
 ''Түндүк Америка үч океан менен курчалып турат, толугу менен эки жарым шарда жайгашкан -Түндүк жана Батыш. Аянты аралдары менен 24,2 млн км² - дүйнөдө үчүнчү орунда турат. Аралдары террирориясынын  1/6 түзөт. Өзгөчө Кариб бассейниндеги аралдар аянты боюнча айырмаланып турат. Дүйнөдөгү эң ири Канада Арктикалык архипелагы. Эң ири аралы Гренландия (2,2 млн км²ка жакын). Түндүк Американын рельефине байыркы муз каптоо чоң таасирин тийгизген. ''
-{{center|[[file: Severnaia_Amerika kg.mp4|500px|Түндүк Америка]]}}
+{{center|[[file: SAkg.mp4|500px|Түндүк Америка]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Америка</div>
 </div>
@@ Строка 34: / Строка 34: @@
 Түндүк Американын маанилүү визиттик карточкасынын бири '''Чоң Каньон''' Аризон штатынын аймагында жайгашкан. Анын узундугу  445 километр, туурасы -  29 километр, ал эми  тереңдиги - 1800 метрге жетет. Колорадо дарыясы, атына окшош бөксө тоо менен агат, 6 миллион жыл мурун аскалуу тоо тектеринде каньонду кескен жана ушул күнгѳ чейин улантып келет. Ага ушул жерде жаан-чачындар, температура жана шамал жардам берет.
-{{center|[[file: Гранд Каньон.jpg|500px| Чоң Каньон]]}}
+{{center|[[file: GrandKanon.jpg|500px| Чоң Каньон]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Чоң Каньон</div>
@@ Строка 40: / Строка 40: @@
 Кинг-Кэньон улуттук паркы менен бирге ''Секвойя'' АКШнын улуттук парктарынын атайын кызматынын бирдиктүү  бѳлүмү  болуп эсептелет. Бул корголуучу тоо аймактарынын уникалдуулугу Калифорниянын чыгышындагы  реликт токой массивинде, алар Сьерра-Невада кырка тоосунун түштүк капталын тосуп турат.  Ушул аймакта гана дүйнөдөгү жаш токойлордун эң зор бактары - гигант секвойядендрондор жайгашкан. Бул чанда кездешүүчү гигант секвойялардын узундугу 100 метрге жетет жана алар 3 миң жылга чейин жашашат.
-{{center|[[file: Национальный парк Секвойя.jpg|500px|Улуттук парк Секвойя]]}}
+{{center|[[file: Sekvojya.jpg|500px|Улуттук парк Секвойя]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Улуттук парк Секвойя</div>
@@ Строка 46: / Строка 46: @@
 '''ЮНЕСКОНУН'''  дүйнөлүк мурас объектиси  '''Йе́ллоустон''' 1872 жылы дүйнөдөгү биринчи улуттук парк болуп негизделген.
-{{center|[[file: Йеллоустон.jpg|500px| Йеллоустон]]}}
+{{center|[[file: Jellouston.jpg|500px| Йеллоустон]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Йеллоустон</div>
@@ Строка 52: / Строка 52: @@
 '''Эстеликтердин өрөөнү''' – Суулуу тоолордун калдыктарынын ѳзгѳчѳ “фигураларынын” четин чыгаруу менен бул аймакты эстеликтердин өрөөнү деп аташат. Аризон жана Ютанын чек араларында укмуштуу геологиялык түзүлүштөр жайгашкан. Ал белгисиз чебердин катып калган эстеликтери сыяктуу, Колорадо бөксө тоосунун өрөөнүнүн ортосунда чачыраган таасирдүү жалгыз кызыл кумдуу аскаларды элестет.
-{{center|[[file: Долина Монументов.jpg|500px| Эстеликтердин өрөөнү]]}}
+{{center|[[file: DolinaMonumentov.jpg|500px| Эстеликтердин өрөөнү]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Эстеликтердин өрөөнү</div>
@@ Строка 58: / Строка 58: @@
 '''Мамонт  үңкүрү''' – бул жаратылыш объектиси мамонтторго эч кандай тиешеси жок. Англис тилиндеги «mammoth»  деген сын атооч үңкүргө карата  “зор” деген мааниде пайдаланат. Чындыгында, жүрүштѳрдүн, туннелдердин, ѳткѳѳлдѳрдүн жана шахтылардын 590 километр жалпы узундугун алсак, Мамонт үңкүрү дүйнѳдѳгү эң узун болуп эсептелинет. Анын системасы 220 жер астындагы ѳткѳѳлдѳрдү жана жыйырмага жакын шахтыларды жана чоң залдарды камтыйт. Ошондой эле жыл сайын спеологдор Мамонт үңкүрүнүн карстык системасын изилдешип жана ачылыштарды жасашууда.
-{{center|[[file: Мамонтова пещера.jpg|500px| Мамонт  үңкүрү]]}}
+{{center|[[file: MamontovaPeshchera.jpg|500px| Мамонт  үңкүрү]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Мамонт  үңкүрү</div>
@@ Строка 66: / Строка 66: @@
 АКШ жана Канада дүйнөдөгү эң өнүккөн мамлекеттерге кирет жана Чоң жети мамлекеттин мүчѳсү болуп эсептелинет, ошону менен бирге АКШ - дүйнѳдѳгү экономикалык, саясий жана аскердик дарамети менен  эң кубаттуу ѳлкѳ.  Ага дүйнөлүк өнөр - жайдын 20%, дүйнөлүк тамак-аштын 15%, дүйнөлүк сооданын 15% тиешелүү. АКШ континенттин шексиз лидери жана дүйнөлүк чарбанын башкы борбору катары дүйнѳдѳ материалдык жана материалдык эмес ѳндүрүштүн тармактарынын бардыгына ээ, алардын арасында автомобиль куруу, авиаракетакосмостук, электрондук ѳнѳр-жай, органикалык синтез химиясы сыяктуу  алдыңкы илимий тармактар жана бийик технологиялар бар.
-{{center|[[file: Severnaia_Amerika_Rel_ef kg.mp4|500px|Түндүк Американын чарбалык мамлекеттерине мүнөздөмө]]}}
+{{center|[[file: SARel-kg.mp4|500px|Түндүк Американын чарбалык мамлекеттерине мүнөздөмө]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын чарбалык мамлекеттерине мүнөздөмө</div>
 <ul class="large-block-grid-2 small-block-grid-1">
-<li>{{center|[[file: Тундук Американын импорту.png|450px| Тундук Американын импорту]]}}</li>
+<li>{{center|[[file: SAimportu.png|450px| Тундук Американын импорту]]}}</li>
-<li>{{center|[[file: Тундук Американын экспорту.png|450px| Тундук Американын экспорту]]}}</li>
+<li>{{center|[[file: SAehksportu.png|450px| Тундук Американын экспорту]]}}</li>
 </ul>
@@ Строка 86: / Строка 86: @@
 <ul class="large-block-grid-2 small-block-grid-1">
-<li>{{center|[[file: Калктын саны.png|450px|Түндүк Американын калкы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын калкы</div></li>
+<li>{{center|[[file: KalktynSany.png|450px|Түндүк Американын калкы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Түндүк Американын калкы</div></li>
-<li>{{center|[[file: Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы.png|325px|Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы</div></li>
+<li>{{center|[[file: EZhajgashyshy.png|325px|Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы]]}} <div style="color:blue; text-align:center">Европалыктардын Түндүк Америкага жайгашышы</div></li>
 </ul>
@@ Строка 97: / Строка 97: @@
 Материктин чыгыш бѳлүгү жана '''Улуу көлдөрдүн''' айланасындагы территория - калктын бийик жыштыгы менен экинчи аймак. Тынч океандын жээктериндеги кээ бир райондорунда,  айрыкча АКШ территориясында калктын жыштыгы жогору.
-{{center|[[file: Политическая карта.jpg|300px|Саясий карта]]}}
+{{center|[[file: PoliticheskayaKarta.jpg|300px|Саясий карта]]}}
 <div style="color:blue; text-align:center">Саясий карта</div>

@@ Строка 209: / Строка 209: @@
 * Канадада эки мамлекеттик тил бар – англис жана француз.
 * Куба, Ямайка, Гватемала, Коста-Рика жана башка ѳлкѳлѳр Борбордук Америкага тиешелүү.
 </div>
 </div>

@@ Строка 26: / Строка 26: @@
 Жаңы континенттин ачылышы Европанын жашоосунда чыныгы бурулуш болгон. Көптөгөн европалыктар жаңы аймактарды дыкат изилдѳѳ жана аларды өздөштүрүү үчүн деңиз экспедицияларына чыгышкан. ХVIII кылымдын башында Түндүк Американын бардык аймактары ачылган жана изилденген, алсак,  Аляска жана Тынч океан жээктери. Материкти изилдөөдө орус саякатчыларынын салымы чоң. Григорий Шелиховдун экспедициясынан кийин континентте Орус Америкасы деп аталган - Аляска ачылган. ХVIII кылымдын ортосунда эле биринчи орустардын кыштактары бар болгон.
 <br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
@@ Строка 135: / Строка 132: @@
 <!-- Sidebar -->
 <div class="large-4 medium-5 columns">
 <!-- Второй элемент сайдбара лайфхаки -->
-<div class="shadow  radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
+<div class="sbstyle" style="margin-top:20px;">
 <div class="row">
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Канаданын жээги укмуштуу шаркыратма менен атактуу, анда мезгил- мезгили менен суунун багыты өзгөрүлүп турат.</div>
@@ Строка 154: / Строка 141: @@
 <!-- третий элемент сайдбара викторины игры тесты -->
-<div class="shadow  radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
+<div class="sbstyle" style="margin-top:20px;">
 <div class="row">
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">"Түндүк Америка" темасы боюнча тест</div>
@@ Строка 197: / Строка 184: @@
 <!-- третий элемент сайдбара викторины игры тесты -->
-<div class="shadow  radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
+<div class="sbstyle" style="margin-top:20px;">
 <div class="row">
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Викторина</div>

@@ Строка 21: / Строка 21: @@
 Христофор Колумбка чейин эле Х кылымда нормандиялык саякатчы жолдоштору менен Гренландиянын түштүгүнө жана азыркы жээктерине чейин жеткен.
-Бирок жаңы жерлерди колониялаштыра алган эмес. Нормандиялыктар континенттин тундүгүндөгү татаал жаратылыш шарттарына дуушар болушкан. Бул аймактын мындай катаал шары жана Европадан алыстыгы аларды коркуткан.
+Бирок жаңы жерлерди колониялаштыра алган эмес. Нормандиялыктар континенттин түндүгүндөгү татаал жаратылыш шарттарына дуушар болушкан. Бул аймактын мындай катаал шары жана Европадан алыстыгы аларды коркуткан.
 Христофор Колумбдун жаңы жерлерди ачышынан кийин дагы төрт жолу Америкага саякат жасалган. ХVI кылымдын аягында испаниялыктар түндүк америкалык жерлерди колониялаштырып баштаган.
@@ Строка 63: / Строка 63: @@
-'''Мамонт  үңкүрү''' – бул уңкүрдүн эч кандай мамонттор тиешеси жок. Англиялык «mammoth»  деген сөзү үңкүргө карата эле ири деген мааниде аталган Аппалачи тоолорунун батыш этегиндеги Флинт кырка тоосунун акиташ тегинде пайда болгон. үңкүрдө 225 өткөөл, 47 кумпа, 23 терең шахта бар экени аныкталып, алардын жалпы уз. 74 кмден ашык, тереңдиги 300 м. Жыл сайын спелеогологдор бир нече жаңы жолдорду ачат. Учурдагы узундугу 587 км.Жылдан жылга спелеологи  Мамонт үңкүрүн изилдеп улам жаңы карстык системаларды табууда.
+'''Мамонт  үңкүрү''' – бул үңкүрдүн эч кандай мамонттор тиешеси жок. Англиялык «mammoth»  деген сөзү үңкүргө карата эле ири деген мааниде аталган Аппалачи тоолорунун батыш этегиндеги Флинт кырка тоосунун акиташ тегинде пайда болгон. үңкүрдө 225 өткөөл, 47 кумпа, 23 терең шахта бар экени аныкталып, алардын жалпы уз. 74 кмден ашык, тереңдиги 300 м. Жыл сайын спелеогологдор бир нече жаңы жолдорду ачат. Учурдагы узундугу 587 км.Жылдан жылга спелеологи  Мамонт үңкүрүн изилдеп улам жаңы карстык системаларды табууда.
 {{center|[[file: Мамонтова пещера.jpg|500px| Мамонтова пещера]]}}
@@ Строка 154: / Строка 154: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Канаданын жээгинде укмуштуу шаркыратма мезгил мезгили менен суусунун багытын өзгөртүп турат.</div>
 </div>
-''Ал Сент –Джон дарыясында Фанди булуңу анын бийиктиги 18метр.  Шаркыратма дарыя бири бирин көздөй жылат. Приплыв башталганда шаркыратма жана дарыя бири бирин көздөй агат.
+''Ал Сент –Джон дарыясында Фанди булуңу анын бийиктиги 18метр.  Шаркыратма дарыя бири бирин көздөй жылат. Ташкындоо  башталганда шаркыратма жана дарыя бири бирин көздөй агат.
 ''</div>
@@ Строка 160: / Строка 160: @@
 <div class="shadow  radius sbstyle" style="margin-top:20px;">
 <div class="row">
-<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Тема боюнча тест "ТүндүкАмерика"</div>
+<div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="background-color:lightgrey;">Тема боюнча тест "Түндүк Америка"</div>
 </div>
 <quiz display = simple shuffleanswers=true >
@@ Строка 212: / Строка 212: @@
 * Йоллоустон улуттук паркы – дүйнөдө экинчи, 1872 жылы негизделген.
 * Канадада эки мамлекеттик тил – английский и французский.
-* Куба, Ямайка, Гватемала, Коста-Рика жана башка малекеттер БорбордукАмерикада.
+* Куба, Ямайка, Гватемала, Коста-Рика жана башка малекеттер Борбордук Америкада.
 </div>
 </div>

@@ Строка 111: / Строка 111: @@
 <br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
 == Пайдалуу шилтеллмелер ==
 {{bib|[https://sites.google.com/site/geografiamaterikovistran/classroom-news/severnaa-amerika Северная Америка]}}
@@ Строка 117: / Строка 127: @@
 {{bib|[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/250#%D0%A1%D0%95%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9A Географическая энциклопедия: СЕВЕРНАЯ АМЕРИКА]}}
 {{bib|[http://www.amerika.org.ua/na/ СЕВЕРНАЯ АМЕРИКА]}}
 <br clear=all /><div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />

@@ Строка 1: / Строка 1: @@
 {{Якорь|Начало}}
 <div class="row geo-bg"><div class="maintext large-8 medium-7 columns"><!-- Page Content -->
 <div class="row">
 <div class="large-12 large-centered columns">