KR:Биология:Жаныбарлар дүйнөсү - История изменений

Admine2 в 07:59, 22 октября 2018

2018-10-22T07:59:18Z

Maks1 в 17:45, 4 сентября 2018

2018-09-04T17:45:48Z

Maks1 в 17:34, 4 сентября 2018

2018-09-04T17:34:34Z

Admine2: /* Бибилиография */

2018-08-27T06:41:23Z

‎Бибилиография

Admine2: /* Бибилиография */

2018-08-24T03:56:10Z

‎Бибилиография

Maks1 в 11:42, 9 августа 2018

2018-08-09T11:42:52Z

Maks1: /* Хордалуулар */

2018-08-08T12:44:47Z

‎Хордалуулар

Maks1: /* Омурткасыз жаныбарлар */

2018-08-08T12:41:20Z

‎Омурткасыз жаныбарлар

Maks1 в 14:47, 7 августа 2018

2018-08-07T14:47:13Z

Maks1: /* Өсүмдүктөр менен жаныбарларды салыштыруу */

2018-08-07T10:00:01Z

‎Өсүмдүктөр менен жаныбарларды салыштыруу

@@ Строка 689: / Строка 689: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Biology/Kyr/Животный мир (Опубликован)/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/docs/Tests/Biology/Kyr/Животный мир (Опубликован)/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div></div>

@@ Строка 630: / Строка 630: @@
 Чийки балык, этти жакшы бышыруу керек. Мындай азыктарда чала даярдоодо бул курттарды жугузуп алуу коркунучу жогору. Жогорку температурадан өтпөгон- суши, кан, чийки жумуртка же башка эт сүйгөндөрдүн баарына тиешелүү. Эксперттер табигый рыноктордо азык-түлүк сатып алууну сунуш кылышпайт. Сууну ишенимдүү булактардан гана колдонулушу керек. көчөдөн, коомдук жайлардан келгенде, айрыкча топурак менен иштегенден кийин жана тамак ичердин алдында  колду жылуу суу жана самын менен таза жуу керек. Бөлмөдө зыяндуу курт-кумурскалардын кобойүүсүнө жана пайда болуусуна, айрыкча, ашканада аларга каршы күрөшүү керек.
-{{center|[[file:Руки.png|500px|колдуу жуу]]}}
+{{center|[[file:Arms.png|500px|колдуу жуу]]}}
 </div>

@@ Строка 12: / Строка 12: @@
 <big>'''Омурткасыз жаныбарлардын классификациясы'''</big>
-{{center-p|[[file:00 жив мир.png|700px|Омурткасыздар]]}}
+{{center-p|[[file:Animal1.png|700px|Омурткасыздар]]}}
 <div class="light" style="float:right;>[[#Начало|В начало]]</div><br clear=all />
@@ Строка 45: / Строка 45: @@
 </ul>
 <ul class="small-block-grid-1 large-block-grid-2">
-<li>{{left-p|[[file:Ыфсфы.gif|400px|амебанын түзүлүшү]]}}<br>{{left-p|[[file:Деление амебы.png|400px|амебанын бөлүнүшү]]}}<br>Амебадан тышкары, тамыр буттууларга раковиналуу амебалар да кирет, аларды аты айтып тургандай денеси коргоочу раковина менен капталган. Раковинасы бир камера, тешикчеден жалган буттары чыгып кайра кирип турат. Мындай раковиналуу амебаларга мисалга, арцелла жана диффлюгиялар кирет. Бул микроорганизмдер тузсуз сууларда кездешет.  </li>
+<li>{{left-p|[[file:Animal2.gif|400px|амебанын түзүлүшү]]}}<br>{{left-p|[[file:Animal4.png|400px|амебанын бөлүнүшү]]}}<br>Амебадан тышкары, тамыр буттууларга раковиналуу амебалар да кирет, аларды аты айтып тургандай денеси коргоочу раковина менен капталган. Раковинасы бир камера, тешикчеден жалган буттары чыгып кайра кирип турат. Мындай раковиналуу амебаларга мисалга, арцелла жана диффлюгиялар кирет. Бул микроорганизмдер тузсуз сууларда кездешет.  </li>
-<li>{{center-p|[[file:Процесс цистоза.png|400px|цитоз  кубулушу]]}}<br>{{center-p|[[file:Жөнөкөйлөрдү салыштыруу.jpg|400px|жөнөкөйлөрдү салыштыруу]]}}
+<li>{{center-p|[[file:Animal3.png|400px|цитоз  кубулушу]]}}<br>{{center-p|[[file:Animal5.jpg|400px|жөнөкөйлөрдү салыштыруу]]}}
 </li>
 </ul>
@@ Строка 104: / Строка 104: @@
 <ul class=" example-orbit" data-orbit="" data-options="animation:slide; pause_on_hover:true; animation_speed:500; navigation_arrows:true; resume_on_mouseout: true; timer_speed:7000;" >
    <li class="active">
-{{center-p|[[file:Безгек чиркейдин тиричилик цикли.png|500px|Безгек чиркейдин тиричилик цикли ]]}}
+{{center-p|[[file:Animal6.png|500px|Безгек чиркейдин тиричилик цикли ]]}}
 </li>
 <li>
-{{center-p|[[file:Комп гольд.png|500px|Безгек чиркейдин клеткалык түзүлүшү]]}}
+{{center-p|[[file:Animal7.png|500px|Безгек чиркейдин клеткалык түзүлүшү]]}}
 </li>
 </ul>
@@ Строка 178: / Строка 178: @@
 '''Моллюскалар''' — кеңири тараган экинчилик көңдөйлүү, омурткасыз жаныбарлар. Булар жумшак денелүү, муунакчаларга бөлүнбөгөн, көбүнчөсүнүн башы, тулку бою жана булчуңдуу буту даана айырмаланып турат. Моллюскалардын негизги белгиси –катуу акиташ жана мүйүз сымал заттардан турган үлүл кабы жана тери бүгүшү – мантия ички органдарын жаап, Денесине кыналып жатат. Моллюскалардын оозу  боштук паренхимасы менен толтурулган. Жумшак денелүү деп аталганы ушул себептен. Кан айлануу системасы туюк эмес. Бул типке кирген жаныбарлардын 130 000 жакын түрү белгилүү, ушундай эле санда палеонтологиялык казып алынган түрү белгилүү.
 <div class="blocktext">Моллюскалар: курсак буттуулар, кош капкалуулар, баш буттуулар класстарына бөлүнүшөт.</div>
-{{center-p|[[file:Моллюскалар.png|750px| моллюскалар тиби]]}}
+{{center-p|[[file:Animal8.png|750px| моллюскалар тиби]]}}
 <big>Курсак буттуулар</big>
@@ Строка 219: / Строка 219: @@
 Бардык ийне терилер: деңиз жылдызы, офиурлар, голотуриялар жыныстык жол менен көбөйүшөт. Ошондой эле жетишпеген дене бөлүгүн регенерация кубулуш менен  калыбына келтирүүгө жөндөмдүү. Уруктануусу сууда жүрөт. Өрчүүсү метаморфоз; эркин сүзүүчү личинкага ээ (кайсы бир түрлөрдө личинкасы самка тукумдарында калат). Кайсы бир былпылдактар 30 жылга чейин жашайт.
-{{center-p|[[file:Былпылдактар.png|750px|Төсүмдүктөр жана жаныбарлар клеткаларын ]]}}
+{{center-p|[[file:Animal9.png|750px|Төсүмдүктөр жана жаныбарлар клеткаларын ]]}}
 Бул типтегилер эки типчеге: деңиз лилиялар, бир канча өлүп жок болгон класстагы жаныбарлар жана эркин жашоочулары – деңиз жылдызчалар, деңиз кирпилер, голотуриялар, офиурлар. бүгүнкү күндө 6000 түрү белгилүү, ал эми өлүп жок болгондору мындан эки эсе көптүк кылат. Бардык былпылдыктар деңиз жаныбарлары жана туздуу гана чөйрөдө байырлашат.
@@ Строка 256: / Строка 256: @@
 ==Муунак буттуулар==
 Булардын өзгөчөлөнгөн белгиси болуп: жандыктын денесинин кичирейиши жана  кичине өлчөмдө болушу алардын  көкүрөк жуп ганглийлеринин санынын азайышынан улам бири-бири менен өз ара аралашканына алып келген. Коомдук жайлардагы курт- кумурскаларда кулкун астындагы ганглийлери -«мээси» жакшы өрчүп, жүрүм- турумундагы татаал формалардын кызматын аткарат.    Ошондой эле булардын: жыт, көрүү, туюуу, тең салмактуулук, угуу  сезүү органдары жакшы өрчүгөн.
-{{center-p|[[file:Муунак буттуулар.png|700px|муунак буутулар тиби]]}}
+{{center-p|[[file:Animal10.png|700px|муунак буутулар тиби]]}}
 Муунак буттуулар – айрым жыныстуулар жандыктар, көпчүлүгүнө жыныстык диморфизм жакын жана ички уруктануу жүрөт. Кай бирлеринде постэмбриондук түз өрчүү, көпчүлүгү толук эмес же толук метаморфоз. Кайсы бир курт- кумурскалардын байырлаган чөйрөлөрү сууда жана кургактыкта болуп, онтогенез стадиясына жөндөмдүү.
@@ Строка 340: / Строка 340: @@
 == Өсүмдүктөр менен жаныбарлрдын клеткаларын салыштыруу ==
-{{center-p|[[file:Строе жив и раст кл.png|640px|Клеткалардын түзүлүшүн салыштыруу]]}}
+{{center-p|[[file:Animal11.png|640px|Клеткалардын түзүлүшүн салыштыруу]]}}
 Өсүмдүк клеткасы жаныбар  клеткасынан төмөнкүлөрү менен айырмаланат:
@@ Строка 370: / Строка 370: @@
 ==Хордалуулар==
-{{center-p|[[file:Хордалуулар.png|750px|Хордалуулар тиби]]}}
+{{center-p|[[file:Animal12.png|750px|Хордалуулар тиби]]}}
 <p>'''Хордалуулар''' –үч катмарлуу жаныбарлар. Булардын бардык органдары жана ткандары үч түйүлдүк жалбыракчасынан – энтодерма, мезодерма жана эктодермадан  өрчүйт.</p>
 <ul class="small-block-grid-1 large-block-grid-2">
 <li>
-<p>{{right-p|[[file:Бластула.png|600px|Ланцетниктин өрчүү этаптары]]}}</p>
+<p>{{right-p|[[file:Animal13.png|600px|Ланцетниктин өрчүү этаптары]]}}</p>
 <li>{{center-p|[[file:Клетки.png|600px|Ланцетниктин өрчүү этаптары]]}}</li>
 </ul>
@@ Строка 529: / Строка 529: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric">Жаныбарлар дүйнөсү.</div>
 </div>
-{{center|[[file:Жив мир пр стор.png|500px|түстүү кан химиясы]]}}
+{{center|[[file:Animal инт фак.png|500px|түстүү кан химиясы]]}}
 ----
 <!-- Второй элемент сайдбара -->
@@ Строка 553: / Строка 553: @@
 Сойлоочулар менен дегеле жолуккпай койгонубуз жакшы, ошентсе да уулуу жыландардын белгилерин билип коюшубуз керек. Сойлоп жүрүүчүлөрдүн өкүлдөрүнүн чел менен капталган куйругунан аныктай алабыз.  Уулуу жыландардын каректери мышыктардыкындай, ал эми зыянсыздардыкы – тегерек. Эгерде, уулу жыландардын үстү жагынан  карасак, башы менен моюндук аралыгында бир сызыкты байкаса болот.
-{{center|[[file:Ядовит змея.png|500px|уулуу жыланды кантип  айырмалоо керек?]]}}
+{{center|[[file:Animal инт фак1.png|500px|уулуу жыланды кантип  айырмалоо керек?]]}}
 Адатта, уулуу жаныбарлар жөнүндө айтканда, биздин эсибизге –жыландар, жөргөмүштөр, чаяндар, медузалар кирет.

@@ Строка 689: / Строка 689: @@
 <div class="large-10 small-10 large-centered small-centered columns rubric" style="margin-top:20px">Тестти өтүңүз</div>
 </div>
-<a href="/mediawiki/docs/Tests/Biology/Kyr/Животный мир (Опубликован)/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
+<a href="/mediawiki/docs/Tests/Biology/Kyr/Животный мир (Опубликован)/res/index.html" class="test_hover" onclick="this.target='_blank'"> <div align="center" class="test_div_hover" style="width:300px; height:auto; float:non; text-indent:0"><span class="test_hover_state"></span> [[file:Corbis.jpg|class=testirovanie|Тестти өтүңүз|link=]]</div></a>
 </div>
 </div></div>

@@ Строка 684: / Строка 684: @@
 <br>
 {{center|[[file:Птицы2.png|500px|канаттуулар]]}}
 </div>
 </div></div>

@@ Строка 561: / Строка 561: @@
 Булар, «биринчилик айбандарга» кирип, өрдөк тумшуктар жумуртка тууп, ал эми тирүү тууну өздөштүргөн эмес.
 {{center|[[file:1485325198135958771.jpg|500px|өрдөк тумшук]]}}
 Өрдөк тумшуктардын ургачыларынын арткы буттарында бир жарым сантиметрдик мүйүзү (метр), уулуу бездери менен байланышкан. Мындай мүйүз (метр),мезозой эрасынан бери пайда болгону кызыктуу.
 Уулуу мүйүз (метр) байыркы сүт эмүүчүлөр жөн жайдан эле пайда боло калган эмес.
 Илимпоздор мезозойдогу көптөгөн жаныбарлардын табылганын кылдат карап чыгышкан Бүгүнкү күндөгү сүт эмүүчүлөр, качан арткы буту менен тике басып калганда, мындай мүнөзүн жоготуп коюшкан. Алгачкы сүт эмүүчүлөр буттары аздыр - көптүр бар кезде эле рептилиялардыкына окшош болгон. Качан басып жүргөндө сенин  алаканына уулу шпоранын ич жакка жиреп,  бири- бирине  тийишип турганы жакшы ой эмес.
 {{center|[[file:1485325205194859883.jpg|шпоранын уулуу бездер менен  байланышы]]}}
 ЙорнаХурума палеонтологдордун командасы сүт эмүүчүлөрдүн тарыхын изилдегенде алар менен кошо  -өрдөк тумшука -Sinobaatar окшогон Zhangheotherium -«тиштүү  айбанды» жана кичинекей  чөп жечү жаныбарларды кошо изилдеген. Мезозойдогу сүт эмүүчүлөрдүн калдыктарынан, ошол уулу шпор болушу мүмкүн болушу керек деп аныкташкан. Биринчи сүт эмүүчүлөрдү көбүнчө, түндүк кыска куйрук менен салыштырышат. Бул майда жаныбарлардын кайсы бирлери уулу болушу кызыктуу .
 Америкалык кыска куйрук уулуу шилекей менен мактана алат. Төмөнкү сүрөттө – кадимки түндүк кыска куйрук.
 {{center|[[file:1485325226158526277.jpg|кыска куйрук  күрөң тиш]]}}
 Ушундай эле өзгөчөлүккө – канар кыска куйругу ээ. Булар, чыгыш Канар аралдарында гана жашайт жана алар жогорку жер жырткычы болуп саналат. Алардын азыгы - чоң эмес атлантика кескелдириги, өзүнүн олжосун  шилекейиндеги уусу менен кыймылсыздандырат. саналат.
@@ Строка 579: / Строка 582: @@
 {{center|[[file:Original_mrdochka_jpg_pagespeed_ce_uvvosmep_2__econet_ru.jpg|көп тиш]]}}
 Кичинекей чычкан жылуу тропикалык климатты жакшы көрөт. Булар Португалия, Марокко, Испания жана Ахаядагы жээк аймакты байырлашат. Ошондой эле Азия,Индия, Шри-Ланка, Кытайдын аймактарында жашашат.Бул өтө кичинекей сүт эмүүчү – бакча зыянкечтерин жеп  адамга пайда келтирет.
-{{center|[[file:Original_mishka_jpg_pagespeed_ce_cmpssf-8db__econet_ru.jpg|колдуу жуу]]}}
+{{center|[[file:Original_mishka_jpg_pagespeed_ce_cmpssf-8db__econet_ru.jpg|көп тиш]]}}
 </div>
@@ Строка 624: / Строка 627: @@
 <li>ичеги курттарды  текшерүүдөн үзгүлтүксүз өтүп туруу;</li>
 бөлмөлөрду таза кармоо.
 Чийки балык, этти жакшы бышыруу керек. Мындай азыктарда чала даярдоодо бул курттарды жугузуп алуу коркунучу жогору. Жогорку температурадан өтпөгон- суши, кан, чийки жумуртка же башка эт сүйгөндөрдүн баарына тиешелүү. Эксперттер табигый рыноктордо азык-түлүк сатып алууну сунуш кылышпайт. Сууну ишенимдүү булактардан гана колдонулушу керек. көчөдөн, коомдук жайлардан келгенде, айрыкча топурак менен иштегенден кийин жана тамак ичердин алдында  колду жылуу суу жана самын менен таза жуу керек. Бөлмөдө зыяндуу курт-кумурскалардын кобойүүсүнө жана пайда болуусуна, айрыкча, ашканада аларга каршы күрөшүү керек.
-{{center|[[file:Руки.png|500px|деңиз тайчалары]]}}
 </div>
@@ Строка 634: / Строка 639: @@
 <big>"Кош бойлуу" эркек тайчалары.</big>
-{{center|[[file:Коньки.png|500px|комод ажыдаары]]}}
+{{center|[[file:Коньки.png|500px|деңиз тайчалары]]}}
 Куут маалында эркеги ургаачыларына сүзүп келет да бири- бирине жакындашат, ошол мезгилде эркеги өзүнүн чөнтөкчөсүн ачат. Ал эми ургачысы өзүнүн бир канча жумурткаларын анын чөнтөкчөсүнө чачат. Эркеги муундардын кийинки орчүүсүн улантат.
 <big>Тармал чач аттар.</big>
-{{center|[[file:Лошадь.png|500px|жырткыч жөргөмүш]]}}
+{{center|[[file:Лошадь.png|500px|тармал чач ат]]}}
 Бул өтө сулуу абдан сонун жандыктарды аз билебиз!
 Мындай аттар, өдөрүнүн сулуулугу жана табигый  күчү менен айырмаланган планетанын жандыктардын бири болуп саналат. Булар адамдын сүйүктүү жаныбарлар рейтингинде  дайыма биринчи орунда болуп келген. Бирок, алардын  канчалык ар түрдүү жандыктар экенин, баары эле биле беришпейт,.
@@ Строка 645: / Строка 650: @@
 <big>Өздөрүн клондоштурууга жөндөмдүү  жаныбарлар</big>
-{{center|[[file:Драконы.png|500px|зымырыт таракан куйрук]]}}
+{{center|[[file:Драконы.png|500px|комод ажыдаары]]}}
 Жер жүзүндө көптөгөн жаныбарлар клондоштуруу жолу менен көбөйүшө алат. Комодо ажыдары партеногенез жолу менен көбөйүшкөнүн, биологдорду 2006- жылы таң калтырган. Эки ургачы, эркектеринин катышуусуз эле, биринен кийин экинчиси төрт жана сегиз жаңы муунду берген. Ошентсе да, төрөлгөн, кескелдириктин ДНК эки эселенген, жөн эле көчүрүлуп албастан. Буга чейин комод ажыдары мындай жөндөмдүүлүктү көрсөткөн эмес.

@@ Строка 654: / Строка 654: @@
 Гигант канатту жегич -жөргөмүш өздөрүнүн жанында адамдар сыяктуу үй жаныбарларын кармоого үйрөнүшкөн. Биз кичинекей бака (америка узун тумшук) тууралуу сөз кылып жатабыз. Бул бакалар жөргөмүштүн жумурткаларына кам көрүшөт. Чынында, жумурткаларга ар дайым курт-кумурскалар кол салышат, ал эми бака аларды жеп жок кылат. Бул жерде абдан маанилүү  симбиоз жүрүп турат. Баканын ар дайым тамагы бар, ал эми уулу жөргөмүш баканын бардык душмандарынан коргоп турат.
-<big>Зымырыт таракан куйрук</big>
+<big>Комод ажыдаары</big>
 {{center|[[file:Оса.png|500px|Зымырыт таракан куйрук]]}}
-Зымырыт таракан куйрук таракандарга кол салып, аларды шал кылат. Аары эки жолу уусу менен чагат – биринчисинде – каршы көрсөтпөсү үчүн, ал эми экинчи жолу ал таракандын мээсине өтө так ийнесин саят. Тараканды экинчи сайуусу алдыга жылуу  жөндөмүнөн ажыратат. Андан кийин куйрук таракан анын антеннасынан тартып, өзүнүн тешигине алып кирип кетет. Ал жерде анын курсагына жумурткасын таштайт да аны өзүнүн тешигине калтырат. Пайда болгон личинкалар тараканды тамак катары колдонот.
+Комод ажыдаары таракандарга кол салып, аларды шал кылат. Аары эки жолу уусу менен чагат – биринчисинде – каршы көрсөтпөсү үчүн, ал эми экинчи жолу ал таракандын мээсине өтө так ийнесин саят. Тараканды экинчи сайуусу алдыга жылуу  жөндөмүнөн ажыратат. Андан кийин куйрук таракан анын антеннасынан тартып, өзүнүн тешигине алып кирип кетет. Ал жерде анын курсагына жумурткасын таштайт да аны өзүнүн тешигине калтырат. Пайда болгон личинкалар тараканды тамак катары колдонот.
 <big>Тихоходкалар</big>

@@ Строка 339: / Строка 339: @@
 Ошол эле учурда алардын арасында зыяндуулары да көп кездешет. Зыяндуу курт-кумурскалар объектисине жараша бир нече топко бөлүнөт: талаанын, бакча, аймактар, сактоо зыянкечтер, оору багыттынын зыянкечтери.
-== Өсүмдүктөр менен  жаныбарларды салыштыруу ==
+== Өсүмдүктөр менен жаныбарлрдын клеткаларын салыштыруу ==
 {{center-p|[[file:Строе жив и раст кл.png|640px|Клеткалардын түзүлүшүн салыштыруу]]}}